Καρδιολογικό Βήμα

Πρόληψη και θεραπεία καρδιοπαθειών

Ανατομία της καρδιάς

Η καρδιά αποτελεί ένα κοίλο μυώδες όργανο. Βρίσκεται πίσω από το στέρνο στο ύψος του 3ου – 6ου πλευρικού χόνδρου. Έχει μέγεθος γροθιάς για τον ενήλικα, ενώ ποικίλει ανάλογα με το φύλο, την ηλικία και το βάρος του ατόμου. Έχει σχήμα τρίπλευρης πυραμίδας με τη βάση προς τα πίσω, δεξιά και άνω, κάτω από τη δεύτερη πλευρά, ενώ η κορυφή της στρέφεται προς τα εμπρός αριστερά και κάτω. Από τη βάση καρδιάς ξεκινούν οι μεγάλες αρτηρίες (αορτή και πνευμονική αρτηρία) και στη βάση επιστρέφουν και οι μεγάλες φλέβες (άνω και κάτω κοίλη φλέβα, πνευμονικές φλέβες).  Η καρδιά παίζει το ρόλο μυϊκής αντλίας, που παίρνει αίμα από το φλεβικό σύστημα και το προωθεί μέσα στο αρτηριακό σύστημα. Διαιρείται σε δεξιά και αριστερά πλευρά μέσω μυϊκού τοιχώματος που λέγεται διάφραγμα και στη συνέχεια σε 4 κοιλότητες.  
Τα 4 διαμερίσματα της καρδιάς είναι:
Ο δεξιός κόλπος. Δέχεται αίμα από ολόκληρο το σώμα. Το αίμα αυτό είναι φλεβικό, έχει χαμηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο και σχετικά υψηλή σε CO2. Η δεξιά κοιλία. Δέχεται αίμα από το δεξιό κόλπο και το στέλνει στους πνεύμονες μέσω της πνευμονικής αρτηρίας με σκοπό να οξυγονωθεί και να αποβάλλει το CO2. Ο αριστερός κόλπος. Δέχεται το οξυγονωμένο αίμα από τους πνεύμονες και το στέλνει στην αριστερή κοιλία. Η αριστερή κοιλία. Δέχεται αίμα από τον αριστερό κόλπο και το στέλνει σ’ ολόκληρο το σώμα μέσω της αορτής. Οι βαλβίδες διαχωρίζουν τους κόλπους από τις κοιλίες. Επίσης υπάρχουν βαλβίδες στην έξοδο της πνευμονικής αρτηρίας και στο στόμιο της αορτής για να αποτρέψουν την παλινδρόμηση του αίματος. Η πνευμονική αρτηρία μεταφέρει αίμα στους πνεύμονες και η αορτή μεταφέρει αίμα από την καρδιά προς το σώμα. Οι βαλβίδες εντοπίζονται ως εξής: • Τριγλώχινα βαλβίδα, μεταξύ του δεξιού κόλπου και της δεξιάς κοιλίας. • Μιτροειδής ή διγλώχινα βαλβίδα, μεταξύ του αριστερού κόλπου και της αριστερής κοιλίας. • Η πνευμονική μηνοειδής βαλβίδα, μεταξύ του δεξιού κόλπου και της πνευμονικής αρτηρίας. • Αορτική μηνοειδής βαλβίδα, μεταξύ αριστερής κοιλίας και αορτής. Από άποψη κατασκευής αποτελείται από έξω προς τα μέσα από το περικάρδιο, μυοκάρδιο, ενδοκάρδιο.
Περικάρδιο
Αποτελεί όργανο θύλακα, μέσα στον οποίο βρίσκεται η καρδιά και η αρχή των μεγάλων αγγείων. Φέρει δύο πέταλα, το περισπλάχνιο ή επικάρδιο και το τοιχωματικό. Ανάμεσα στα δύο αυτά πέταλα υπάρχει η περικαρδική κοιλότητα, η οποία φυσιολογικά περιέχει μικρή ποσότητα υγρού. Σε παθολογικές καταστάσεις, η συγκέντρωση μεγαλύτερης ποσότητας υγρού ή αίματος στην κοιλότητα δυσχεραίνει τη λειτουργία της καρδιάς και είναι δυνατόν να προκαλέσει συμπιεστικά φαινόμενα (επιπωματισμό) της καρδιάς. Μυοκάρδιο. Το μυοκάρδιο (καρδιακός μυς) αποτελείται από μικρές μυϊκές ίνες με εγκάρσια γράμμωση. Είναι το σημαντικότερο τμήμα που επιτελεί το καρδιακό έργο.
Ενδοκάρδιο
Το ενδοκάρδιο καλύπτει την εσωτερική επιφάνεια των κόλπων και των κοιλιών.
ΤΑ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΑΓΓΕΙΑ – ΑΥΤΟΤΡΟΦΟΔΟΣΙΑ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΜΕ ΑΙΜΑ
Όπως όλα τα όργανα του σώματος, έτσι και ο καρδιακός μυς πρέπει να εφοδιάζεται με αίμα για τις δικές του ανάγκες. Αυτή η λειτουργία επιτελείται μέσω των στεφανιαίων αρτηριών. Η δεξιά και αριστερή κύρια στεφανιαία αρτηρία εκφύονται από την αορτή πολύ κοντά και επάνω από την αορτική βαλβίδα, η αριστερή υποδιαιρείται σε δύο μεγάλες αρτηριακούς κλάδους – τον πρόσθιο κατιόντα και την περισπωμένη. Το τοίχωμα των στεφανιαίων αρτηριών έχει 3 στιβάδες (χιτώνες). I. Μια εσωτερική, την «έσω», που συνίσταται από ένα στρώμα κυττάρων. II. Μια μεσαία, την «ενδιάμεση», που συντίθεται από μυϊκό ιστό. III. Μια εξωτερική, την «έξω», που συντίθεται από ινώδη ιστό.
ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ  
Η καρδιά αποτελείται από εξειδικευμένα κύτταρα, τα λεγόμενα «βηματοδοτικά». Το ερεθισματογωγό σύστημα, διακρίνεται σε 2 τμήματα, το φλεβοκολπικό και το κολποκοιλιακό. Το φλεβοκολπικό αποτελείται από μυϊκές ίνες εμβρυϊκού τύπου, που αποτελούν το φλεβόκομβο ή πρωτεύον κέντρο παραγωγής των ερεθισμάτων. Φυσιολογικά, ο φλεβόκομβος παράγει ρυθμικά ηλεκτρικά ερεθίσματα 60-100 φορές το λεπτό. Ο κολποκοιλιακός κόμβος ή κόμβος των Aschoff – Tawara ή δευτερεύον κέντρο της καρδιάς, βρίσκεται στο κάτω τμήμα του μεσοκολπικού διαφράγματος. Το δεμάτιο του His αποτελεί την προς τα κάτω συνέχεια του ερεθισματαγωγού συστήματος. Χωρίζεται σε 2 σκέλη, το δεξιό και το αριστερό. Οι δέσμες και τα σκέλη του δεματίου του His καταλήγουν στις ίνες του Purkinze, οι οποίες διασκορπίζονται στο μυοκάρδιο των κοιλιών. Κάθε ερέθισμα ξεκινάει από το φλεβοκόμβο, διαχέεται στο τοίχωμα του μυοκαρδίου των κόλπων, τους διεγείρει και αυτόματα προκαλείται η συστολή αυτών. Κατόπιν φθάνει στον κόμβο των Aschoff – Tawara, στο δεμάτιο και τα σκέλη του His, από όπου καταλήγει στις ίνες του Purkinze, οπότε διεγείρεται το μυοκάρδιο και αυτόματα επέρχεται η συστολή των κοιλιών.
ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ
Καρδιακός κύκλος. Διακρίνεται σε 2 φάσεις, τη συστολική και διαστολική. Κατά τη φάση της συστολής το αίμα εξωθείται από τη δεξιά κοιλία στην πνευμονική αρτηρία και από την αριστερή κοιλία στην αορτή. Κατά την φάση της διαστολής επέρχεται χάλαση των κοιλιών, οι οποίες πληρούνται εκ νέου. Ο χρόνος που περικλείει μια καρδιακή συστολή και διαστολή καλείται καρδιακός κύκλος. Καρδιακός παλμός Είναι η αλληλοδιαδόχως επαναλαμβανόμενη λειτουργία της καρδιάς, που συνίσταται στη διέγερση και συστολή των κόλπων, των κοιλιών και την καρδιακή παύλα. Όγκος παλμού Η καρδιά σε κάθε συστολή εξωθεί, τόσο προς την αορτή όσο και προς την πνευμονική αρτηρία, ένα ορισμένο όγκο αίματος, που σε κατάσταση ηρεμίας είναι 60-70 κυβ. εκ. και καλείται όγκος παλμού. Καρδιακή παροχή ή κατά λεπτό όγκος αίματος (ΚΛΟΑ) Το ποσόν του αίματος που εξωθείται από κάθε κοιλία σ’ ένα λεπτό καλείται κατά λεπτό όγκος (ΚΛΟΑ), που αποτελεί το γινόμενο του όγκου παλμού επί της καρδιακής συχνότητας κατά λεπτό. Όγκος παλμού x Καρδιακή Συχνότητα = ΚΛΟΑ 70 κυβ. εκ. x 70 = 4,900 δηλαδή 5 λίτρα περίπου. Καρδιακή ώση Κατά το χρόνο εξώθησης η κορυφή της καρδιάς μετατοπίζεται και χτυπά το πρόσθιο θωρακικό τοίχωμα. Η πρόσκρουση αυτή γίνεται αισθητή με την ψηλάφηση, αποτελεί δε καθοριστικό σημείο της θέσης της καρδιάς στο θώρακα. Καρδιακοί τόνοι ή ήχοι Ο πρώτος καρδιακός ήχος παράγεται με το κλείσιμο των κολποκοιλιακών βαλβίδων και τους κραδασμούς των κοιλιών κατά την έναρξη της συστολής. Ο πρώτος ήχος είναι χαμηλότερης έντασης και μεγαλύτερης διάρκειας συγκριτικά με το δεύτερο. Ο δεύτερος καρδιακός ήχος παράγεται από τις δονήσεις που δημιουργούνται κατά το κλείσιμο των μηνοειδών βαλβίδων. Ο τρίτος καρδιακός ήχος συμβαίνει αμέσως μετά το δεύτερο και αντιστοιχεί με το χρόνο πλήρωσης των κοιλιών. Ο τέταρτος καρδιακός ήχος αντιστοιχεί στη συστολή των κόλπων και παράγεται λίγο πριν από τον πρώτο. Σε φυσιολογικές καταστάσεις ο τρίτος και ο τέταρτος καρδιακός ήχος σπάνια μπορεί να ακουστούν με τη συνήθη ακρόαση, αλλά μπορεί να καταγραφούν με το φωνοκαρδιογράφημα. Πιέσεις της καρδιάς Οι πιέσεις της συστηματικής κυκλοφορίας είναι υψηλότερες από τις πιέσεις της πνευμονικής κυκλοφορίας. Αρτηριακή πίεση Η ΑΠ είναι χαμηλότερη στην παιδική ηλικία από ότι στους ενήλικες. Είναι συνήθως περίπου 70/50 mmHg στα νεογέννητα, 90/60 στα νήπια, 100/70 mmHgστα μεγαλύτερα παιδιά, ενώ στους εφήβους ανέρχεται στο 120/80 mmHg.
Πίεση σφυγμού
Η διαφορά μεταξύ συστολικής και διαστολικής ΑΠ λέγεται διαφορική πίεση ή πίεση σφυγμού. Εάν η ΑΠ είναι 140/80 mmHg, η πίεση σφυγμού είναι 60 mmHg

Αρρυθμίες

Είναι αρκετά συχνό το φαινόμενο ένας άνθρωπος να νιώθει ένα 'φτερούγισμα' στην καρδιά του ή ότι 'χάνει' έναν παλμό. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα συμπτώματα αυτά είναι αθώα, τουλάχιστον στους νεότερους. Ενίοτε όμως συνοδεύονται από ξαφνική δύσπνοια ή ζάλη και προκαλούν ανησυχία. Τότε χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης γιατί δεν είναι όλες οι ταχυκαρδίες ίδιες.

Image Blog Η ταχυκαρδία είναι ένας γενικός όρος που αφορά όλες τις περιπτώσεις όπου οι καρδιακοί παλμοί υπερβαίνουν τους 100 ανά λεπτό. Φυσιολογικά οι καρδιακοί παλμοί ενός ανθρώπου σε κατάσταση ηρεμίας κυμαίνονται μεταξύ 60 και 100 το λεπτό, με τους επαγγελματίες αθλητές να έχουν χαμηλότερες τιμές και τα βρέφη υψηλότερες.

Κάθε καρδιά λειτουργεί με τους δικούς της σταθερούς ρυθμούς χάρη σε ένα αξιόλογο ηλεκτρικό σύστημα, βάσει του οποίου το αρχικό ηλεκτρικό ερέθισμα παράγεται από το φλεβόκομβο και άγεται αρχικά στους κόλπους και στη συνέχεια περνά στις κοιλίες διαμέσου μιας ενδιάμεσης 'γέφυρας' (κολποκοιλιακός κόμβος).

Αυτή η αλληλουχία παραγωγής και μετάδοσης του ηλεκτρικού ερεθίσματος επαναλαμβάνεται περίπου 100.000 φορές την ημέρα και έχει ως αποτέλεσμα ισάριθμες συστολές της καρδιάς κατά τέτοιο τρόπο, ώστε η απόδοσή της ως αντλία να είναι βέλτιστη.

Πότε μια ταχυκαρδία είναι αρρυθμία

Ο καρδιακός ρυθμός βεβαίως δεν είναι σταθερός αλλά προσαρμόζεται στις εκάστοτε ανάγκες του οργανισμού. Έτσι, αν τρέξουμε, αν κάτι μας τρομάξει ή αν έχουμε πυρετό είναι εύλογο να εμφανιστεί ταχυκαρδία (φλεβοκομβική ταχυκαρδία) η οποία είναι απολύτως φυσιολογική.

Μια ταχυκαρδία χαρακτηρίζεται ως αρρυθμία η οποία χρήζει διερεύνησης όταν εμφανίζεται αδικαιολόγητα ενώ κάποιος/α είναι σε κατάσταση ηρεμίας. Ακόμα και σε αυτή την περίπτωση ενδεχομένως να πρόκειται για σχετικά καλοήθεις καταστάσεις που δεν απαιτούν ιδιαίτερη αντιμετώπιση αλλά η αναζήτηση ιατρικής συμβουλής είναι απαραίτητη καθότι ορισμένες αρρυθμίες είναι δυνητικά θανατηφόρες.

Γενικά, οι ταχυκαρδίες διακρίνονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες ανάλογα με την προέλευση του αρρυθμιογόνου ερεθίσματος.

Οι υπερκοιλιακές ταχυκαρδίες ξεκινούν από τους κόλπους της καρδιάς με χαρακτηριστικούς εκπροσώπους την παροξυσμική κολπική ταχυκαρδία, τον κολπικό πτερυγισμό, την πολυεστιακή κολπική ταχυκαρδία, την κολπική μαρμαρυγή και το σύνδρομο Wolf-Parkinson-White.

Η πλειονότητά τους δεν απειλεί τη ζωή του πάσχοντα και δεν προκαλούν μόνιμες καρδιακές βλάβες. Ορισμένες όμως μπορούν να οδηγήσουν σε επιπλοκές όπως καρδιακή ανεπάρκεια αν παραμεληθούν. Η δε κολπική μαρμαρυγή που συχνά χρονίζει αποτελεί αρκετά συχνό αίτιο εγκεφαλικού επεισοδίου.

Οι κοιλιακές ταχυκαρδίες ξεκινούν από τις κοιλίες και χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης καθότι είναι δυνατόν να εξελιχθούν σε κοιλιακή μαρμαρυγή και να οδηγήσουν στο θάνατο. Απαντώνται συχνά ως επιπλοκή ενός εμφράγματος.

Πού οφείλεται

Η παθολογική ταχυκαρδία οφείλεται κατά κανόνα σε διαταραχή της ηλεκτρικής δραστηριότητας της καρδιάς η οποία μάλιστα στις περισσότερες περιπτώσεις είναι αυξημένη.

Στην πιο απλή και αθώα περίπτωση η ταχυκαρδία είναι αποτέλεσμα της λήψης διαφόρων διεγερτικών ουσιών όπως είναι η καφεΐνη και άλλες συγγενείς ουσίες που απαντώνται στο καφέ, το τσάι και τις σοκολάτες. Ορισμένοι οργανισμοί είναι πιο ευάλωτοι στην επίδρασή τους. Αντίστοιχες συνέπειες μπορεί να έχει το αλκοόλ και το κάπνισμα.

Πολλές χημικές ουσίες του περιβάλλοντος έχουν επίσης παρόμοια δράση στη καρδιά. Πρόκειται συνήθως για πτητικές ουσίες που εισπνέονται όπως διάφοροι διαλύτες που περιέχονται σε χρώματα, κόλλες, βερνίκια, προωθητικά αέρια, βενζίνη κλπ. Μεγαλύτερο κίνδυνο σε αυτή την περίπτωση αντιμετωπίζουν εργαζόμενοι που έρχονται σε διαρκή επαφή με αυτά τα προϊόντα ενώ δεν είναι αμελητέα η εισπνοή τους με σκοπό την πρόκληση ευφορίας από εξαρτημένα άτομα.

Εξάλλου, ταχυκαρδία προκαλούν πολλά ναρκωτικά με προεξάρχοντα την κοκαΐνη και τις αμφεταμίνες. Ορισμένοι θάνατοι μάλιστα αποδίδονται και στην αρρυθμιογόνο δράση τους.

Πέρα όμως από τα ναρκωτικά, η πρόκληση αρρυθμιών είναι δυνητική παρενέργεια διαφόρων φαρμάκων.

Ευνόητο είναι ότι πολλές καρδιαγγειακές παθήσεις μπορούν να εμφανίσουν ταχυκαρδία, όπως στεφανιαία νόσος, καρδιακή ανεπάρκεια, βαλβιδοπάθειες και υπέρταση.

Συχνά το πρόβλημα οφείλεται στην ύπαρξη εκ γενετής διαφόρων 'βραχυκυκλωμάτων' στο ηλεκτρικό σύστημα της καρδιάς όπως πχ συμβαίνει στο σχετικά συχνό σύνδρομο Wolf-Parkinson-White.

Aλλες οργανικές παθήσεις που ενοχοποιούνται είναι ο υπερθυρεοειδισμός, η αναιμία, διάφορες ηλεκτρολυτικές διαταραχές κ.ά.

Έχω ταχυκαρδία;

Η ταχυκαρδία έχει ως αποτέλεσμα η καρδιά να συστέλλεται τόσο γρήγορα, ώστε να μην προλαβαίνουν οι καρδιακές κοιλότητες να γεμίζουν αίμα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην προωθούνται επαρκείς ποσότητες αίματος στην περιφέρεια και να εμφανίζονται τα ακόλουθα συμπτώματα:

Αίσθημα απώλειας ενός σφυγμού

Αίσθημα παλμών

Δύσπνοια

Αίσθημα ζάλης

Απώλεια αισθήσεων

Θωρακικό άλγος

Θάνατος

Ο ιατρός θα υποψιαστεί το πρόβλημα με βάση τα συμπτώματα που θα του περιγράψει ο ασθενής. Οι ανωμαλίες στην ηλεκτρική λειτουργία της καρδιάς θα αποτυπωθούν στο ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ). Σε περίπτωση όμως που το αποτέλεσμα είναι αρνητικό και εξακολουθούν να υπάρχουν υπόνοιες, μπορεί να εφαρμοστεί φορητό σύστημα καταγραφής ΗΚΓ επί 24ώρου βάσης (Holter). Τέλος, σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται ηλεκτροφυσιολογική μελέτη της καρδιάς που πραγματοποιείται σε ορισμένα εξειδικευμένα εργαστήρια.

Αφού λοιπόν διαπιστωθεί η ταχυκαρδία, μένει να αποκαλυφτούν τα αίτια της. Προς αυτή τη κατεύθυνση και ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να ζητηθούν διάφορες αιματολογικές και ακτινολογικές εξετάσεις, τεστ κοπώσεως, υπερηχογράφημα και στεφανιογραφία.

Θεραπεία

Κάθε αρρυθμία αντιμετωπίζεται διαφορετικά. Σε πολλές περιπτώσεις υπερκοιλιακής ταχυκαρδίας ο καρδιακός ρυθμός μειώνεται επιτυχώς με τον χειρισμό Valsava: προσπαθούμε να εκπνεύσουμε χωρίς όμως να βγαίνει αέρας από το στόμα ή τη μύτη ώστε να αυξηθεί η ενδοκοιλιακή πίεση και να λειτουργήσει ένα αντανακλαστικό του νευρικού συστήματος.

Πολύ αποτελεσματική είναι η απινίδωση (ηλεκτροσόκ) που χρησιμοποιείται κυρίως στην κολπική μαρμαρυγή ενώ υπάρχουν διάφορα φάρμακα για τη θεραπεία και την πρόληψη υποτροπών.

Η κοιλιακή ταχυκαρδία, όπως προαναφέρθηκε απαιτεί άμεση αντιμετώπιση με απινίδωση και ενδοφλέβια χορήγηση φαρμάκων. Και εδώ μπορούν να χορηγηθούν φάρμακα για την πρόληψη ενός επόμενου επεισοδίου αλλά συχνά απαιτείται και η τοποθέτηση βηματοδότη-απινιδωτή που μπορεί να ανιχνεύσει μια απειλητική κοιλιακή ταχυκαρδία και αυτομάτως να κάνει απινίδωση.

Τέλος, μια νεότερη τεχνική συνίσταται στον ηλεκτροφυσιολογικό έλεγχο της καρδιάς ώστε να εντοπιστεί το υπεύθυνο κέντρο που προκαλεί την αρρυθμία και στη συνέχεια να καταστραφεί με τη βοήθεια ραδιοκυμάτων για να επανακτήσει η καρδιά τους φυσιολογικούς ρυθμούς της.

Διατροφή για πρόληψη καρδιοπαθειών

Η Παγκόσμια Ημέρα Καρδιάς (26η Σεπτεμβρίου) καθιερώθηκε το 1999 και έκτοτε διοργανώνεται κάθε χρόνο, με στόχο την ευαισθητοποίηση του κοινού για την πρόληψη από τα καρδιαγγειακά νοσήματα, που τις τελευταίες δεκαετίες αποτελούν μάστιγα στις βιομηχανικά ανεπτυγμένες χώρες και τείνουν να μετατραπούν σε «πανδημία» για τον πλανήτη, αγγίζοντας και τους πληθυσμούς των αναπτυσσόμενων χωρών.
Image Blog Στην Ευρωπαϊκή Ένωση περισσότεροι από 1.5 εκατ. θάνατοι οφείλονται σε καρδιοαγγειακά προβλήματα. Οι θάνατοι αυτοί αντιπροσωπεύουν το 40% της γενικής θνησιμότητας καθιστώντας τις καρδιοπάθειες ως υπ’ αριθμό 1 αιτία θανάτων.
Παίζει ρόλο η διατροφή;
Φυσικά και παίζει. Δυστυχώς, ακόμα κι εμείς οι Έλληνες που κάναμε διάσημη σε όλο τον κόσμο την κρητική- μεσογειακή διατροφή, απομακρυνόμαστε όλο και περισσότερο από αυτού του τύπου τη διατροφή και πλησιάζουμε το δυτικό πρότυπο.
Οι κυριότεροι διατροφικοί παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία της καρδιάς μας είναι η πρόσληψη συνολικών και κορεσμένων (κακών) λιπαρών και χοληστερόλης, καθώς και η κατανάλωση αλατιού.
Η επιστροφή στις βάσεις της μεσογειακής διατροφής μπορεί να μας εξασφαλίσει μια ιδανική διατροφή για τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων:
- Προτιμάτε τα προϊόντα ολικής άλεσης από τα επεξεργασμένα δημητριακά.
- Καταναλώνετε τουλάχιστον 5 μερίδες φρούτων και λαχανικών ημερησίως.
- Χρησιμοποιείτε μόνο ελαιόλαδο για όλες τις χρήσεις.
- Καταναλώνετε συχνά όσπρια.
- Αυξήστε την κατανάλωση ψαριών, και πουλερικών αντί για κόκκινο κρέας (αρνί, μοσχάρι, χοιρινό).

Στύση και καρδιακές παθήσεις

Οι άνδρες με στυτική δυσλειτουργία έχουν κατά μέσο όρο 80% περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν καρδιοπάθεια σε σχέση με όσους έχουν την τύχη να μην έχουν παρόμοιο πρόβλημα.

images Οι άνδρες με στυτική δυσλειτουργία έχουν κατά μέσο όρο 80% περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν καρδιοπάθεια σε σχέση με όσους έχουν την τύχη να μην έχουν παρόμοιο πρόβλημα, σύμφωνα με νέα έρευνα της γνωστής αμερικανικής Κλινικής Mayo.
Οι νεότεροι άνδρες 40-49 ετών με στυτική δυσλειτουργία έχουν ακόμα πιο αυξημένο κίνδυνο για την εμφάνιση καρδιοπάθειας.
Τα αποτελέσματα της έρευνας, υπό τη δρα Τζένιφερ Σόβερ, που δημοσιεύονται στο περιοδικό της Κλινικής "Mayo Clinic Proceedings", δείχνουν ότι οι άνδρες και οι γιατροί τους πρέπει να θεωρούν το πρόβλημα στύσης ως πιθανό προάγγελο προβλήματος στις στεφανιαίες αρτηρίες.
Οι ερευνητές δήλωσαν ότι δεν γνωρίζουν γιατί υπάρχει αυτή η σχέση.
Ορισμένοι επιστήμονες πιστεύουν ότι τόσο η στυτική δυσλειτουργία όσο και το πρόβλημα της καρδιάς στην πραγματικότητα πηγάζουν από κάποιο άλλο υποκείμενο πρόβλημα, με συνέπεια, πριν μπλοκαριστούν οι αρτηρίες γύρω από την καρδιά, να έχουν προηγουμένως μπλοκαριστεί οι μικρότερες αρτηρίες του γεννητικού οργάνου του άνδρα.
Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι οι αρτηρίες χάνουν την ελαστικότητά τους με το πέρασμα του χρόνου, πρώτα στο πέος και μετά στην καρδιά.
Η έρευνα επιβεβαίωσε ότι η στυτική δυσλειτουργία αυξάνει με την ηλικία.
Διαπίστωσε τα εξής ποσοστά εμφάνισης ανά ομάδα ηλικιών: άνδρες 40-49 ετών 2,4%, 50-59 ετών 5,6%, 60-70 ετών 17%, 70 ετών και άνω 39%.
Στους άνδρες που διάγουν την έκτη, έβδομη και όγδοη δεκαετία της ζωής τους, ο συνολικός αριθμός καρδιακών επεισοδίων είναι αυξημένος σε όσους έχουν στυτική δυσλειτουργία, όμως το πρόβλημα -και ο κίνδυνος - είναι αναλογικά μεγαλύτερος στους άνδρες 40-49 ετών.
Δύο προηγούμενες μελέτες το 2005 είχαν επίσης δείξει την προγνωστική αξία της στυτικής δυσλειτουργίας για την έγκαιρη διάγνωση μελλοντικών καρδιοπαθειών.

Καρδιοπάθειες και θεραπευτικές προκλήσεις

Bryan Hubbard, WDDTY

Οι καρδιοπάθειες παραμένουν μία από τις κύριες αιτίες θανάτων στη Δύση, παρά τα τεράστια χρηματικά ποσά που ξοδεύονται κάθε χρόνο στις στατίνες και τις τροφές με χαμηλά λιπαρά. Αυτό δείχνει ότι ίσως τελικά η ιατρική να έχει μόνο μια μικρή εικόνα ή ακόμα και να μην έχει καν ιδέα για το τι ακριβώς συμβαίνει με τη χοληστερόλη.

images Η καρδιαγγειακή νόσος οδηγεί στο θάνατο έναν άνθρωπο κάθε 37 δευτερόλεπτα, μόνο στις ΗΠΑ. Ο όρος καρδιαγγειακή νόσος καλύπτει ένα ευρύ φάσμα παθήσεων όπως η στεφανιαία νόσος, η καρδιακή προσβολή, η στηθάγχη, η καρδιακή ανεπάρκεια και το έμφραγμα και παραμένει η κύρια αιτία θανάτου στη Δύση καθώς είναι υπεύθυνη για σχεδόν το ένα τρίτο του συνολικού αριθμού θανάτων.
Επιπλέον, είναι φανερό ότι η ανταπόκριση της ιατρικής στη μεγαλύτερη πρόκληση που της έγινε ποτέ είναι αξιοθρήνητα ανεπαρκής και μάλιστα, τελευταία η όλη κατάσταση έχει χειροτερέψει ακόμα περισσότερο.
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα μιας νέας μελέτης, η ασπιρίνη -μία από τις σημαντικότερες θεραπείες για κάθε περίσταση, την οποία χρησιμοποιούν εκατομμύρια άνθρωποι σε καθημερινή βάση- δε μπορεί πλέον να θεωρείται ασφαλής λύση για άτομα που είναι ήδη καρδιοπαθείς (Lancet, 2009; 373:1849-60).
Όλο αυτό, σαφώς θα έχει σοβαρές συνέπειες, καθώς περίπου 37 δισεκατομμύρια ταμπλέτες ασπιρίνης το χρόνο, καταναλώνονται σε όλο τον κόσμο ως μέτρο προφύλαξης ή γιατρικό για κάθε περίπτωση λόγω των αντιπηκτικών της ιδιοτήτων.
Βέβαια τα νέα δεν ήταν καλύτερα ούτε για το άλλο ισχυρό όπλο της ιατρικής ενάντια στις καρδιακές παθήσεις— τις στατίνες, που μειώνουν τη χοληστερόλη. Το ποσό από τις παγκόσμιες πωλήσεις τους για το 2008, άγγιξε τα 26 δις δολάρια στις ΗΠΑ, (www.bharatbook.com/Market-Research-Reports/Statins-The-World-Market-2009-2024.html), αν και μια πρόσφατη μελέτη για το κορυφαίο προϊόν «Lipitor» (ατορβαστατίνη) αποκάλυψε ότι τo φάρμακo επηρεάζει τη λειτουργία του εγκεφάλου και προκαλεί απώλεια μνήμης (Townsend Letter, 2009; 311: 64–70).

Η ιστορία της χοληστερόλης

Οι πωλήσεις αυτών των φαρμάκων αυξήθηκαν εξαιτίας της έντονης πεποίθησης της ιατρικής ότι οι δύο κύριες αιτίες καρδιακών παθήσεων είναι είτε η αυξημένη ή υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση), είτε τα υψηλά επίπεδα LDL (χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνη, πιο γνωστή και ως «κακή» χοληστερόλη) ή η υπεργλυκαιμία λόγω διαβήτη, καπνίσματος, κακής διατροφής, έλλειψης φυσικής δραστηριότητας, παχυσαρκίας, κατανάλωσης αλκοόλ καθώς και γενετικών παραγόντων (www.cdc.gov/heartDisease/risk_ factors.htm).

Βέβαια, το πιθανότερο είναι ότι η ιατρική έχει κάνει ένα μεγάλο λάθος σχετικά με τη χοληστερόλη. Όχι μόνο δεν είναι απαραίτητα η «κακιά της παρέας», αλλά στην πραγματικότητα μπορεί να παίζει και ρόλο ζωτικής σημασίας στην ανάρρωση μετά από τραυματισμό ή καρδιακή προσβολή. Επιπλέον, καθώς γερνάμε, η χοληστερόλη γίνεται ολοένα και σημαντικότερη στη διατήρηση τη καλής νοητικής λειτουργίας. Οπότε, ενώ οι στατίνες ρίχνουν τα επίπεδα χοληστερόλης και φαινομενικά αυτό είναι κάτι ωφέλιμο,
στην πραγματικότητα μπορεί να προκαλούν επιδείνωση στη λειτουργία του εγκεφάλου, κάτι που οι ερευνητές πλέον παρατηρούν ολοένα και συχνότερα.

Η ιατρική και οι φαρμακοβιομηχανίες προτιμούν να αγνοούν τα συνεχώς αυξανόμενα στοιχεία που φέρνει στο φως η έρευνα και υποστηρίζουν ότι κάποιοι περιβαλλοντικοί παράγοντες αποτελούν τους καταλύτες σε πολλές περιπτώσεις καρδιαγγειακών παθήσεων, ότι οι παθήσεις αυτές, ίσως είναι φλεγμονώδεις και όχι αποτέλεσμα της συσσώρευσης λίπους και ότι η διατροφή παίζει ρόλο-κλειδί τόσο στην ανάπτυξη κάποιας καρδιοπάθειας, όσο και στη θεραπείας της.

Ασπιρίνη και πονοκέφαλοι

Σύμφωνα με μια νέα μελέτη (Lancet, 2009; 373: 1849–60) εκατομμύρια άνθρωποι που παίρνουν ασπιρίνη για προστασία από καρδιοπάθειες, τώρα πια θα πρέπει να βρουν ένα νέο, διαφορετικό μέσο πρόληψης.
Η ασπιρίνη εμποδίζει μεν τη συσσώρευση πλάκας αλλά οι αντιπηκτικές της ιδιότητες μπορούν να προκαλέσουν με τη σειρά τους έμφραγμα καθώς επίσης και σοβαρή αιμορραγία στο στομάχι. Σύμφωνα με έρευνες του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης (Anti-thrombotic Trialists' (ATT) collaboration) το κυριότερο είναι ότι οι κίνδυνοι που ενέχει υπερτερούν των οποιωνδήποτε θετικών επιδράσεων που μπορεί να προσφέρει σε ένα υγιές άτομο.
Οι ερευνητές έκαναν μια αναδρομή σε έξι κορυφαίες μελέτες που περιλάμβαναν περίπου 95.000 υγιείς συμμετέχοντες που έπαιρναν ασπιρίνη ως μέτρο προφύλαξης. Το φάρμακο βέβαια πέραν του ότι είχε ασήμαντη επίδραση στην προστασία από μια καρδιακή προβολή, αύξανε και τον κίνδυνο σοβαρής αιμορραγίας και στο στομάχι, αλλά και στον εγκέφαλο κατά το ένα τρίτο.
Παρά το άγριο ξέσπασμα των ΜΜΕ για τη συγκεκριμένη μελέτη, τα ευρήματά της δεν έλεγαν και κάτι καινούργιο. Σε μια μελέτη που χρηματοδοτήθηκε από το Βρετανικό Καρδιολογικό Ίδρυμα (British Heart Foundation) το 2001, οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι η ασπιρίνη αύξανε τον κίνδυνο αιμορραγίας κατά 70%.
Ο επικεφαλής ερευνητής καθηγητής Larry Ramsay αμφισβήτησε τη χρήση της ασπιρίνης από υγιή άτομα ως προστατευτικό μέσο απέναντι στις καρδιοπάθειες (Heart, 2001; 85: 265–71).

Οι κίνδυνοι που κρύβει η στατίνη

Η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υγιείς άνθρωποι που έχουν λίγες πιθανότητες να εμφανίσουν κάποια καρδιοπάθεια είναι καλύτερο να παίρνουν μια στατίνη που μειώνει τη χοληστερόλη και μπορεί να μειώσει και τις πιθανότητες εμφάνισης «εμφράγματος του μυοκαρδίου (καρδιακή προσβολή) και ισχαιμικού επεισοδίου μικρού κινδύνου». Ωστόσο, και αντίθετα με τα παραπάνω, φέτος το Φεβρουάριο, δύο διαφορετικές μελέτες κατέληξαν στο ίδιο ακριβώς συμπέρασμα: οι στατίνες που μειώνουν τη χοληστερόλη— και ειδικά, το κορυφαίο προϊόν Lipitor (ατορβαστατίνη)— προκαλούν βλάβες στον εγκέφαλο, απώλεια μνήμης και γενικότερα προβλήματα στη λειτουργία του εγκεφάλου. Παρόλο που αυτό είχε καταγραφεί και νωρίτερα ως μια πιθανή παρενέργεια ανάμεσα σε άλλες όπως ναυτία, εχθρικότητα, τάση για ανθρωποκτονία, νεφρική ανεπάρκεια, ακινησία, ηπατική βλάβη και μειωμένη ανάπτυξη των μυών— η έκταση του προβλήματος μπορεί είναι πολύ μεγαλύτερη απ' όσο πίστευαν οι παρασκευαστές των φαρμάκων.
Στη μία από τις μελέτες, την οποία διεξήγαγαν οι Duan Graveline και Jay S. Cohen, ανακάλυψαν ότι το πρόβλημα ήταν τόσο εκτεταμένο που υπέθεσαν ότι οποιοσδήποτε παίρνει κάποια στατίνη επηρεάζεται, ακόμα και αν η γνωστική βλάβη είναι «υποκλινική»- δηλαδή όχι αρκετά σοβαρή ώστε να την αναλάβει κάποιος γιατρός (Townsend Letter, 2009; 311: 64–70).

Καθώς οι στατίνες μειώνουν τα επίπεδα χοληστερόλης, κάτι τέτοιο δεν αποτελεί έκπληξη. Στην άλλη μελέτη, ο Yeon-Kyun Shin, καθηγητής βιοφυσικής στο Πανεπιστήμιο της Αϊόβα, βρήκε ότι η χοληστερόλη, ενώ θεωρείται κακή για την υγεία της καρδιάς, είναι σημαντική για την καλή λειτουργία του εγκεφάλου. Η έλλειψή της μειώνει την ικανότητα σκέψης και μνήμης του εγκεφάλου. Ανέφερε μάλιστα: «Αν στερήσετε τη χοληστερόλη από τον εγκέφαλο, επηρεάζεται άμεσα και ο μηχανισμός που πυροδοτεί την κυκλοφορία των νευροδιαβιβαστών, οι οποίοι με τη σειρά τους πυροδοτούν τη λειτουργία της μνήμης και των δεδομένων ˙δηλαδή με άλλα λόγια, το πόσο έξυπνος είναι κάποιος και πόσο καλά μπορεί να θυμάται πράγματα» (Proc Natl Acad Sci USA, 2009; 106:5141-6).

Ο γρίφος της χοληστερόλης

Πώς μπόρεσε η φύση να κάνει ένα τέτοιο λάθος και να δημιουργήσει ένα λιπίδιο ή λίπος που να είναι την ίδια στιγμή απαραίτητο για την καλή υγεία αλλά και η κύρια αιτία θανάτων στη Δύση;
Δε μπόρεσε, η ιατρική είναι αυτή που μπόρεσε. Το συκώτι μας κανονικά παράγει περίπου 1000mg χοληστερόλης κάθε μέρα, το ένα τέταρτο της οποίας χρησιμεύει στον εγκέφαλο. Αυτή η ποσότητα είναι αρκετή για τις ανάγκες του σώματος και η συμβατική ιατρική υποστηρίζει ότι οποιαδήποτε υπερβολή εξαιτίας μιας δίαιτας υψηλής σε λιπαρά θα οδηγήσει σε πρόβλημα στις αρτηρίες, παρόλο που οι επικριτές ισχυρίζονται ότι δεν υπάρχει σχέση μεταξύ λίπους από τις τροφές και αυξημένων επιπέδων χοληστερόλης.
Ωστόσο, το δεύτερο μέρος αυτού του ερωτήματος αποτέλεσε τη βάση της τεράστιας βιομηχανίας τροφίμων χαμηλών σε λιπαρά. Ο γιατρός σας σίγουρα θα θεωρούσε επικίνδυνα τα επίπεδα χοληστερόλης του αίματος που θα άγγιζαν τα 240 mg/dL και πάνω ή τα 160 mg/dL της LDL.

Αυτή είναι όμως μια ιδιαίτερα απλοποιημένη εικόνα. Ο καρδιολόγος Steven Sinatra, αναπληρωτής κλινικός καθηγητής της ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου του Κονέκτικατ, ξεκίνησε να αμφισβητεί τα παραπάνω όταν κάποιοι από τους ασθενείς του ενώ είχαν χαμηλά επίπεδα χοληστερόλης — κάποιοι μόλις 130mg/dL — εμφάνισαν καρδιακές παθήσεις. Όταν το συζήτησε με άλλους καρδιολόγους, ανακάλυψε ότι κι εκείνοι είχαν παρατηρήσει ακριβώς το ίδιο φαινόμενο.
Η περαιτέρω έρευνα που διεξήγαγε πάνω στο θέμα, έδειξε ότι:

  • το σώμα συνθέτει τη χοληστερόλη που χρειάζεται, οπότε όταν τρώμε περισσότερο, εκείνο συνθέτει λιγότερη.
  • τα επίπεδα χοληστερόλης αυξομειώνονται συνεχώς κατά τη διάρκεια της ημέρας.
  • τα επίπεδα χοληστερόλης αυξάνονται το Χειμώνα και μειώνονται το Καλοκαίρι.
  • τα επίπεδα χοληστερόλης αυξάνονται μετά από κάποια εγχείρηση, όταν υπάρχει μία μόλυνση ή όταν απλά είμαστε αγχωμένοι.
  • τα επίπεδα χοληστερόλης αυξάνονται κατά τη διάρκεια και μετά από μια καρδιακή προσβολή.

«Ένας λόγος για αυτές τις αυξομειώσεις είναι το γεγονός ότι η χοληστερόλη αποτελεί έναν θεραπευτικό παράγοντα. Το σώμα τη συνθέτει όταν υπάρχει κάποιο πρόβλημα που χρειάζεται θεραπεία», λέει ο ίδιος (Townsend Letter, 2009; 311: 61).

Αυτό μπορεί να εξηγήσει και το λόγο που τα επίπεδα χοληστερόλης είναι υψηλά όταν οι άνθρωποι έχουν καρδιοπάθειες ή μετά από μια καρδιακή προσβολή. Έτσι ενώ είναι πάντα παρούσα σε τέτοιου είδους παθήσεις, θεωρήθηκε άδικα και ως ένοχη. Η χοληστερόλη δεν είναι μόνο θεραπευτικός παράγοντας. Καθώς γερνάμε, φαίνεται να έχει έναν ολοένα αυξανόμενο ρόλο στη διατήρηση της οξυδέρκειας και της μακροζωίας. Μια σκοτσέζικη μελέτη ανακάλυψε ότι άτομα ηλικίας 85 και άνω, ενώ είχαν υψηλά επίπεδα χοληστερόλης έζησαν περισσότερο. Επίσης είχαν λιγότερες πιθανότητες να πεθάνουν από καρκίνο ή μόλυνση. Ο Sinatra πιστεύει ότι η χοληστερόλη μπορεί να αποτελέσει κίνδυνο για την υγεία της καρδιάς και των αρτηριών μόνο όταν αγγίξει επίπεδα που φτάνουν στα 320mg/dL, σχεδόν ένα τρίτο υψηλότερα από τα επίπεδα που η σύγχρονη ιατρική επεμβαίνει.
Η άποψή του ενισχύεται και από τα αποτελέσματα της «Μελέτης για την Καρδιά» της Κοπεγχάγης, που εξέτασε τα αρχεία 19.698 ατόμων που ζούσαν στην πόλη από το 1976 έως και το 1988. Σύμφωνα με αυτά, 693 είχαν πάθει καρδιακή προσβολή μέσα σε μια περίοδο πέντε ετών. Η χοληστερόλη βρέθηκε ότι σχετιζόταν άμεσα με αυτές τις προσβολές μόνο όταν τα επίπεδά της ήταν τόσο υψηλά που ανήκαν στο 5% όλων των συμμετεχόντων. (BMJ, 1994; 309: 11–5).

Η πίεση μεγαλώνει

Πέρα από τη χοληστερόλη, η υπέρταση θεωρείται ως ένας ακόμα κύριος παράγοντας καρδιακών παθήσεων. Όπως η χοληστερόλη, έτσι και η υπέρταση περικυκλώνεται από ένα μύθο γεμάτο εικασίες και μισές αλήθειες. Η αρτηριακή πίεση είναι η δύναμη με την οποία το αίμα πιέζει τα τοιχώματα των αρτηριών και τα όριά της ποικίλουν ανάλογα με την ηλικία.
Περιγράφεται από δύο αριθμούς: ο πρώτος αναφέρεται στη συστολική πίεση (όταν η καρδιά χτυπάει) και ο δεύτερος στη διαστολική (όταν η καρδιά ξεκουράζεται, ανάμεσα στους παλμούς). Κατά μέσο όρο, η ιατρική θεωρεί ως φυσιολογικό επίπεδο τα 120/80mm Hg. Οποιαδήποτε τιμή κάτω από αυτή, σημαίνει πιθανή βλάβη στην καρδιά, τα αιμοφόρα αγγεία και τα νεφρά— ή τουλάχιστον έτσι υποστηρίζει αυτή η θεωρία. Το πρόβλημα είναι ότι η πίεση δεν έχει μια σταθερή τιμή. Είναι υψηλή το πρωί και αυξάνεται κάθε φορά που πάμε να τη μετρήσουμε σε κάποιο γιατρό, ένα φαινόμενο, γνωστό και ως «σύνδρομο της λευκής μπλούζας». Επίσης, όσο γερνάμε, τόσο πιο δύσκολα τη μετράμε. Μια μελέτη σε άνδρες ηλικίας 65 ετών και άνω ανακάλυψε ότι είχαν «ψευδοϋπέρταση», ένας λάθος συναγερμός από μια λάθος μέτρηση. Το πιεσόμετρο έδειχνε την τιμή 180/100 mmHg, τη στιγμή που η πραγματική τιμή ήταν μόνο 165/85 mmHg, κάτι φυσιολογικό για την ηλικία τους (N Engl J Med, 1985; 312: 1548–51).
Και καθώς αναλύουμε τις καρδιοπάθειες, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η υψηλή αρτηριακή πίεση θα μπορούσε να είναι μια ακόμα φλεγμονώδης διαταραχή. Όταν οι ερευνητές της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ ανέλυσαν δείγματα αίματος από 20.525 συμμετέχουσες στην «Μελέτη για την Υγεία των Γυναικών» πριν και μετά τη διάγνωση υπέρτασης, ανακάλυψαν ότι συνολικά 5.365 γυναίκες εμφάνισαν αυξημένη αρτηριακή πίεση και ένα μεγάλο ποσοστό αυτών των γυναικών είχαν υψηλά επίπεδα της C αντιδρώσας πρωτεΐνης στο αίμα τους, έναν αναγνωρίσιμο δείκτη φλεγμονής (JAMA, 2003; 290: 2945–51).

Άλλες Αιτίες

Η ιατρική επικεντρώνεται στα επίπεδα της ολικής χοληστερόλης, των LDL και HDL (υψηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνη, «καλή» χοληστερόλη) ως τις κύριες αιτίες των καρδιοπαθειών. Παρόλα αυτά, υπάρχουν και άλλες αιτίες που μπορεί να είναι εξίσου σημαντικές και αποδεικνύουν ότι τελικά οι καρδιαγγειακές παθήσεις είναι μια φλεγμονώδης διαδικασία.

  • Η αντιδρώσα πρωτεΐνη C: Αν οι καρδιακές παθήσεις είναι ασθένειες που προκαλούνται από τη συσσώρευση λιπιδίων, όπως υποστηρίζει και η παραπάνω υπόθεση σχετικά με τη χοληστερόλη, τότε τα επίπεδα της πρωτεΐνης C δεν μπορούν να προβλέψουν μελλοντικά καρδιακά προβλήματα—αν και τελικά μπορούν. Η πρωτεΐνη C αποτελεί αιτία αυξημένης φλεγμονής και έχει αποδειχτεί ότι είναι ένας εξαιρετικά ακριβής προάγγελος εμφραγμάτων, διαβήτη, καρδιακών προσβολών και θανάτων από καρδιαγγειακές παθήσεις (J Periodontol, 2008;79: 1544–51). Οι στατίνες φαίνεται να έχουν, χωρίς να το επιδιώκουν, το πλεονέκτημα της μείωσης των επιπέδων της πρωτεΐνης C και ασθενείς με χαμηλά επίπεδα μπορούν και αναρρώνουν γρηγορότερα μετά από μία καρδιακή προσβολή— ακόμα και όταν οι στατίνες δε μπορούν να μειώσουν τα επίπεδα της LDL χοληστερόλης. (N Engl J Med, 2005; 352: 20–8).
  • Ινωδογόνο: Είναι μια άλλη πρωτεΐνη που αποτελεί αιτία αυξημένης φλεγμονής. Το ινωδογόνο στο αίμα είναι ένας σημαντικός δείκτης καρδιακών παθήσεων και όσοι το έχουν σε υψηλά επίπεδα, έχουν και έξι φορές περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν καρδιαγγειακές παθήσεις. Αντιθέτως, άτομα με χαμηλά επίπεδα ινωδογόνου σπάνια αναπτύσσουν καρδιοπάθειες, ακόμα και όταν τα επίπεδα της LDL είναι υψηλά.(Arterioscler Thromb, 1994;14: 54–9).
  • Ομοκυστεΐνη: Το συγκεκριμένο αμινοξύ υπάρχει ως υποπροϊόν της κανονικής διάσπασης των πρωτεϊνών στο σώμα. Είναι προάγγελος αρτηριοπαθειών και καρδιακών προσβολών και τα υψηλά επίπεδα αυτού, θα αυξήσουν σημαντικά τον κίνδυνο ακόμα και όταν η χοληστερόλη είναι κανονική ή και χαμηλή (Eur J Cardiovasc Prev Rehabil, 2009; epub: March 16). Μάλιστα, τα αυξημένα επίπεδα ομοκυστεΐνης μπορούν να τετραπλασιάσουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων (N Engl J Med, 1997; 337: 230–6). Η μεγαλύτερη καρδιολογική έρευνα που πραγματοποιήθηκε ποτέ, η αμερικανική καρδιολογική μελέτη «Framingham» αποκάλυψε ότι όσο υψηλότερα είναι τα επίπεδα ομοκυστεΐνης, τόσο μεγαλύτερος είναι και ο βαθμός στένωσης των καρωτίδων αρτηριών.(N Engl J Med, 1995; 332: 286–91).

Τοξικά αίτια

Ολοένα και περισσότερα στοιχεία έρχονται στο φως, τα οποία στηρίζουν την άποψη ότι ακόμα και περιβαλλοντικοί παράγοντες θα μπορούσαν να παίζουν κύριο ρόλο στην εμφάνιση καρδιακών παθήσεων. Αυτό είναι κάτι που η ιατρική, βέβαια, αγνοεί. Πέρα από τους πλέον καθιερωμένους παράγοντες όπως είναι το κάπνισμα, ο διαβήτης, το άγχος και η λαιμαργία, τα καρδιακά προβλήματα θα μπορούσαν να προκαλούνται και από περιβαλλοντικούς ρυπαντές και τοξικές ουσίες, όπως είναι τα βαρέα μέταλλα, τα διαλυτικά και το ΒΡΑ (δισφαινόλη Α).

  • Μόλυβδος: Έκθεση ακόμα και σε χαμηλά επίπεδα μολύβδου, μπορεί να προκαλέσει αύξηση της αρτηριακής πίεσης (J Toxicol Environ Health 1994; 43: 419–40). Οι περισσότεροι από εμάς εκτιθέμεθα σε μόλυβδο όταν πίνουμε νερό που έχει περάσει μέσα από παλιούς αγωγούς, όταν καταναλώνουμε τροφές που έχουν τοποθετηθεί σε παλιά κεραμικά πιάτα, όταν τον εισπνέουμε από τον αέρα και τέλος από τις βαφές μαλλιών και τα καλλυντικά.
  • Υδράργυρος: Ένα από τα όργανα που χτυπάει κατά κύριο λόγο ο μεθυλοϋδράργυρος είναι η καρδιά και μία από τις κυριότερες πηγές του είναι τα ψάρια που κολυμπούν σε μολυσμένα νερά. Μάλιστα, μια μελέτη κατάφερε να αποδείξει τη σχέση μεταξύ της κατανάλωσης ψαριών και των καρδιακών προσβολών καθώς και της καρδιαγγειακής νόσου (Nutr Rev, 2004; 62: 68–72).
  • Αρσενικό: Το χημικό αυτό στοιχείο αποτελεί αιτία εμφράγματος, στεφανιαίας νόσου και αθηροσκλήρωσης ή σκλήρυνσης των αρτηριών (Am JEpidemiol, 2005; 162: 1037–49). Υπάρχει στο νερό που πίνουμε, τις τροφές (κυρίως κοτόπουλο), τα εντομοκτόνα, τα επεξεργασμένα ξύλα, τα φάρμακα και το γυαλί.
  • Δισφαινόλη Α: Αυξημένα επίπεδα ΒΡΑ οδηγούν σε στηθάγχη, καρδιακή προσβολή και στεφανιαία νόσο (JAMA, 2008; 300: 1303–10). Το οργανικό σύνθετο χρησιμοποιείται στα πλαστικά μπουκάλια, την εσωτερική επένδυση κονσερβών και τα οδοντικά σφραγίσματα.
  • Διαλυτικά: Αυτοί οι παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν αρρυθμίες ή αστάθεια στο ρυθμό της καρδιάς (Rom WN, ed. Environmental and Occupational Medicine, 2η έκδοση, Βοστώνη:Little, Brown & Co. 1992). Υπάρχουν σε βαφές μαλλιών, μπογιές, καλλυντικά, προϊόντα καθαρισμού, βιομηχανικά χημικά, χημικά στεγνού καθαρισμού, πετρελαιοειδή και χρώματα.

Θρεπτικά στοιχεία

Ελλείψεις σε θρεπτικά στοιχεία μπορεί να αποτελούν άμεσα την αιτία μιας καρδιοπάθειας ή το αποτέλεσμα μιας διαδικασίας που μπορεί να οδηγήσει σε αυτή. Σε κάθε μια από τις δύο περιπτώσεις, η διόρθωση αυτής της έλλειψης μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην αναίρεση του κινδύνου εμφάνισης της πάθησης— ή ακόμα και της ίδιας της πάθησης.

  • Βιταμίνες της ομάδας Β: Οι βιταμίνες Β6, Β12 και το φολικό οξύ αποτελούν σημαντικές θρεπτικές ουσίες για μια υγιή καρδιά. Σε κάποια μελέτη βρέθηκε ότι ο κίνδυνος εμφάνισης καρδιοπάθειας μειώθηκε κατά τα δύο τρίτα, σε όσους έπαιρναν συμπληρώματα των συγκεκριμένων βιταμινών (Irish J Med Sci, 1995; 164 Suppl 15: 51A). Σε μία άλλη μελέτη ακούσια ανακαλύφθηκε ότι 3000 ασθενείς με σύνδρομο του καρπιαίου σωλήνα που έπαιρναν βιταμίνη Β6 κατά τη θεραπεία τους, κινδύνευαν κατά 75% λιγότερο από ξαφνική καρδιακή προσβολή και ισχαιμία μετά από πέντε χρόνια αγωγής (Res Commun Mol Pathol Pharmacol, 1995; 89: 208–20).
  • Χρώμιο: Αυτό το σημαντικό ιχνοστοιχείο δύσκολα βρίσκεται σε μια συνηθισμένη διατροφή καθώς αφαιρείται μετά από επεξεργασία από τις περισσότερες τροφές που φτάνουν στον καταναλωτή. Η σημασία του για μια καλή υγεία αναφέρθηκε σε μια μελέτη για ασθενείς με στεφανιαία νόσο, όλοι εκ των οποίων είχαν χαμηλά επίπεδα σε χρώμιο (Am Heart J, 1980; 99: 604–6). Συμπληρώματα χρωμίου βοηθούν εκτός των άλλων και στον έλεγχο των επιπέδων γλυκόζης σε άτομα με διαβήτη τύπου 2, που συχνά οδηγούν σε καρδιαγγειακή νόσο(Diabetes, 1997; 46: 1786–91).
  • Μαγνήσιο: Πρόκειται για ένα άλλο ιχνοστοιχείο που έχει αφαιρεθεί μέσω επεξεργασίας από τη δυτική διατροφή και άτομα με έλλειψη σε αυτό, έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιακής πάθησης (Magnes Bull,1981; 3: 165–77).
  • Ωμέγα-3 λιπαρά οξέα: Ενώ οι στατίνες προσπαθούν να μειώσουν τα επίπεδα της «κακής» LDL χοληστερόλης, τα συμπληρώματα από ιχθυέλαιο αυξάνουν την «καλή» HDL χοληστερόλη. Σε κάποια μελέτη, τα συμπληρώματα με Ω-3 ήταν πολύ καλύτερα από τη στατίνη Crestor (ροσουβαστατίνη) στην παρεμπόδιση χρόνιων καρδιακών παθήσεων (Time Magazine, August 31, 2008).
  • Ναττοκινάση: Πρόκειται για ένα ένζυμο που προέρχεται από τη ζύμωση συγκεκριμένης ποικιλίας σπόρων της σόγιας και έχει αποδειχτεί ότι ενισχύει την καλή υγεία της καρδιάς. Σε μια δοκιμασία, η ναττοκινάση κατάφερε να μειώσει και τη συστολική αλλά και τη διαστολική πίεση σε ασθενείς με υπέρταση στα πρώτα της στάδια (Hypertens Res, 2008; 31: 1583–8). Επίσης δοκιμάστηκε και σε 204 ταξιδιώτες μετά από μακράς διάρκειας πτήση (7-8 ώρες), οι οποίοι είχαν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης εν τω βάθει φλεβικής θρόμβωσης. Παρόλα αυτά, κανείς από όσους είχαν πάρει ναττοκινάση δεν παρουσίασε θρόμβωση σε αντίθεση με το 5,4% εκείνων στους οποίους χορηγήθηκε κάποιο εικονικό φάρμακο (π.χ. ζαχαρίνη)(Angiology, 2003; 54: 531–9).
  • Σερραπεπτάση: Αν όντως η καρδιαγγειακή νόσος είναι μια φλεγμονώδης πάθηση, το συγκεκριμένο ένζυμο (που προέρχεται από το βακτήριο Serratia) θα μπορούσε να παίζει έναν σημαντικό ρόλο στην καταπολέμησή της. Αν και η έρευνα πάνω στις ιδιότητα της σερραπεπτάσης ως μέσο θεραπείας καρδιοπαθειών είναι περι- ορισμένη, ο αντιφλεγμονώδης χαρακτήρας της έχει καταγραφεί σε αρκετές μελέτες. Βοήθησε πολύ σε περιπτώσεις μετεγχειρητικών οιδημάτων και πόνων (Int J Oral Maxillofac Surg, 2008; 37: 264–8), καθώς και στη θεραπεία καταστάσεων που σχετίζονται με φλεγμονές όπως διαταραχές σε αυτιά, μύτη και λαιμό (J Int Med Res, 1990; 18: 379–88), σύνδρομο του καρπιαίου σωλήνα (J Assoc Physicians India, 1999; 47: 1170–2) και μυοσκελετικούς τραυματισμούς (Fortschr Med, 1989; 107: 67–8).
  • Βρομελίνη: Πρόκειται για ένα ακόμα ένζυμο (προέρχεται από τον ανανά) με αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, για το οποίο έχουν γίνει πολυάριθμες μελέτες σχετικά με την αποτελεσματικότητά του στη θεραπεία καρδιακών παθήσεων. Έχει παρόμοια πλεονεκτήματα με την ασπιρίνη αλλά δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος αιμορραγίας. Μειώνει τον αριθμό και τη συγκέντρωση αιμοπεταλίων, δηλαδή τη μάζα που δημιουργούν όταν «κολλούν» το ένα πάνω στο άλλο (Platelets, 2006; 17: 37–41; Experientia, 1972; 28: 844–5), και μπορεί επίσης να μειώσει και την εμφάνιση στηθάγχης (Acta Med Empirica, 1978; 5: 274–8). Η βρομελίνη μπορεί να έχει θετική επίδραση ακόμα και σε βλάβη στα νεφρά εξαιτίας υπέρτασης— βέβαια μέχρι στιγμής το έχουμε διαπιστώσει μόνο σε ποντίκια, οπότε δεν είναι σίγουρο ότι ισχύει και για τους ανθρώπους (Am J Nephrol, 1998; 18: 570–6).

Κάτι πλανάται στην ατμόσφαιρα...

Μια νέα μελέτη ενίσχυσε την υποψία ότι η μόλυνση της ατμόσφαιρας αποτελεί μια ακόμα κύρια αιτία καρδιακών προβλημάτων. Σαράντα υγιείς εθελοντές εκτέθηκαν σε μολυσμένο αέρα μετά από προτροπή ερευνητών και έτσι ανακαλύφθηκε ότι ο καπνός του τσιγάρου και το λάδι μαγειρέματος μπορούν να αλλάξουν τον αέρα που αναπνέουμε, να αυξήσουν την αρτηριακή πίεση και να αλλάξουν το ρυθμό της καρδιάς ακόμα και μετά από σύντομη έκθεση. Τα αποτελέσματα ήταν δραματικά παρά το γεγονός ότι τα επίπεδα έκθεσης ήταν πολύ χαμηλά, ανέφεραν οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Κεντάκυ στην ετήσια συνέλευση της Αμερικανικής Κοινότητας Φυσιολογίας, που διεξήχθη στη Νέα Ορλεάνη τον Απρίλιο του 2009.
Ο καπνός του τσιγάρου, ειδικά, περιέχει χαμηλά επίπεδα καδμίου, ενός πολύ τοξικού μετάλλου και της ανόργανης— και πιο τοξικής— μορφής αρσενικού. Ακόμα και το παθητικό κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο υπέρτασης στους μη καπνιστές (Am J Epidemiol, 2005; 162: 1037–49). Ο ίδιος ο αέρας περιέχει ένα μίγμα χημικών ουσιών, βαρέων μετάλλων, διαλυτικών, πολυκυκλικών υδρογονανθράκων, εντομοκτόνων και όζοντος. Όλα αυτά προέρχονται από τις εξατμίσεις των αυτοκινήτων, τα καύσιμα, τα εντομοκτόνα, τα βιομηχανικά απόβλητα και τα εργοστάσια. Όλες οι μορφές ατμοσφαιρικής ρύπανσης σχετίζονται με αυξημένη αρτηριακή πίεση, εγκεφαλικά, καρδιακές προσβολές, θρομβώσεις του αίματος και σκλήρυνση των αρτηριών (Rev Environ Health, 2007; 22: 115–37).
Τέλος, ο αέρας που αναπνέουμε περιέχει αιωρούμενα σωματίδια, ένα μίγμα σωματιδίων και υγρών σταγονιδίων. Αποτελούν ένα μίγμα οξέων, όπως νιτρικά και θειικά, οργανικών ενώσεων, μετάλλων και σωματιδίων σκόνης και εδάφους. Τα αιωρούμενα σωματίδια μπορούν να επηρεάσουν καρδιά και πνεύμονες και να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα υγείας (www.epa.gov/air/ particlepollution/). Επίσης μπορούν να επιδεινώσουν την κατάσταση υγείας εκείνων που έχουν ήδη προβλήματα με την καρδιά τους και εκείνων που έχουν αυξημένους τους δείκτες φλεγμονής (Environ Health Perspect, 2006; 114: 992–8).

Συνοψίζοντας

Παρά τα δισεκατομμύρια δολάρια που ξοδεύονται για τις στατίνες, τις τροφές χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά και την εκπαίδευση σε θέματα υγείας, οι καρδιακές παθήσεις παραμένουν η κυριότερη αιτία θανάτων στη δύση. Οι ειδικοί στον τομέα της υγείας παρηγορούνται από το γεγονός ότι ο αριθμός θανάτων από καρδιοπάθειες μειώνεται, ωστόσο συνεχίζει να αποτελεί το 40% του συνόλου θανάτων. Η ιατρική έχει τέτοια εμμονή με τη θεωρία ότι η αυξημένη χοληστερόλη είναι και η αιτία για τις παθήσεις της καρδιάς— όταν στην πραγματικότητα, κάνει αποδεδειγμένα περισσότερο καλό, παρά κακό— που έχει τυφλωθεί και δε μπορεί να εντοπίσει άλλες αιτίες της καρδιαγγειακής νόσου. Για παράδειγμα, υπάρχουν συνεχώς αυξανόμενα στοιχεία που υποστηρίζουν ότι τέτοιου είδους διαταραχές είναι αποτέλεσμα μιας φλεγμονώδους διαδικασίας και ότι η χοληστερόλη αποτελεί πρόβλημα μόνο όταν φτάνει σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, πολύ πιο πάνω από αυτά που θεωρούνται επικίνδυνα σήμερα.
Επιπλέον, η ιατρική πρέπει να συνυπολογίσει και τους περιβαλλοντικούς παράγοντες και να ανακαλύψει άλλους τρόπους για να αντιμετωπίσει τέτοιου είδους προκλήσεις.
Μάλιστα, η καρδιακή νόσος αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα ότι η ιατρική βαδίζει τυφλά στο δρόμο των φαρμακευτικών χωρίς να μπορεί να κοιτάξει πουθενά αλλού γύρω της.

Bryan Hubbard, WDDTY

Εφημερίδα "SAFE", τεύχος 9

Όταν μεγαλώνουμε

Όσο οι επιστήμονες αναζητούν το ελιξήριο νεότητας, υπάρχει κάτι που μπορούμε να κάνουμε για να καθυστερήσουμε τις αλλαγές που αναπόφευκτα θα συμβούν στο σώμα μας;
Η δίκη μας απάντηση στις φθορές που προκαλεί ο χρόνος είναι ο υγιεινός τρόπος ζωής. Αμερικανοί επιστήμονες μελέτησαν τις αλλαγές που συμβαίνουν στο ανθρώπινο σώμα, καθώς μεγαλώνει και κατέληξαν στα εξής:
Το δέρμα καθώς μεγαλώνουμε χάνει σταδιακά τη δύναμη και την ελαστικότητά του. Το κολλαγόνο και η ελαστίνη εκφυλίζονται και έτσι εμαφανίζονται ρυτίδες, σακούλες και πτυχώσεις. Το γερασμένο δέρμα εμφανίζει πιο εύκολα μελανιές, ενώ λόγω του ότι μειώνεται η παραγωγή σμήγματος το δέρμα γίνεται πιο ξηρό. Επιπλέον, λεπταίνουν και γκριζάρουν τα μαλλιά και τα νύχια μεγαλώνουν πιο αργά.
Οι μύες είναι πιο δυνατοί μεταξύ 20 και 30 ετών. Σταδιακά, μετά τα τριάντα, συρρικνώνονται και ελαττώνεται ο αριθμός και το μέγεθος των μυϊκών ινών. Στα σαράντα, αρχίζει να αυξάνεται η περίμετρος της μέσης, επειδή οι μύες μετατρέπονται σε λίπος το οποίο συγκεντρώνεται στον κορμό και επιπλεόν, αρχίζει η ελάττωση της μυϊκής μάζας σε χέρια και σε πόδια.
Τα οστά γίνονται λιγότερο πυκνά, περισσότερο εύθραυστα και μειώνεται το ύψος τους, καθώς μεγαλώνουμε από την ηλικία των 25 και έπειτα. Η έντονη παιδική δραστηριότητα και η μεγάλη κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων βοηθά να παραμείνει μεγάλη η οστική μάζα, έτσι ώστε να μην αναπτυχθεί οστεοπόρωση. Η οστεοπόρωση αυξάνει τον κίνδυνο καταγμάτων.
Το ύψος μας από την ηλικία των 40 ετών μειώνεται κατά ένα εκατοστό κάθε δέκα χρόνια. Αυτό οφείλεται στο ότι οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι χάνουν σταδιακά την ικανότητα αναπλήρωσης του νερού που χάνουν μέσα στην ημέρα.
Το βάρος αυξάνεται καθώς ο μεταβολικός ρυθμός μειώνεται με την ηλικία, αν κάποιος συνεχίζει να προσλαμβάνει τις ίδιες θερμίδες.
Τα μάτια χάνουν βαθμιαία μετά τα 40 την ικανότητα να προσαρμόζουν το σχήμα του οφθαλμικού φακού, ώστε να εστιάζει καλά στα κοντινά αντικείμενα, γεγονός που οδηγεί συχνά σε πρεσβυωπία. Επιπλέον, μειώνεται η παραγωγή δακρύων, λεπταίνει ο αμφιβληστροειδής χιτώνας, ελαττώνεται η διαύγεια του οφθαλμικού φακού, οι κόρες των ματιών δεν ανταποκρίνονται καλά στα οπτικά ερεθίσματα και τα μάτια γίνονται ευαίσθητα στη λάμψη κάτια που κάνει επικίνδυνη την οδήγηση το βράδυ στα άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών.
Η ακοή επηρεάζεται από τα 30 και καθώς περνούν τα χρόνια, μειώνεται η ικανότητα να ξεχωρίζουμε τους διάφορους ήχους, κάτι που γίνεται εμφανές από την ηλικία των 50 ετών. Ένας στους τρεις ανθρώπους άνω των 60 ετών παρουσιάζει μερική απώλεια ακοής.
Η γεύση αρχίζει να μειώνεται γύρω στα 40 στις γυναίκες και στα 50 στους άντρες, καθώς μειώνεται ο αριθμός των γευστικών καλύκων στη γλώσσα.
Η αίσθηση της όσφρησης ελαττώνεται συνήθως μετά την ηλικία των 70 ετών.
Τα δόντια επηρεάζονται σημαντικά από τα γονίδια και την φροντίδα που τους παρέχουμε. Η παραγωγή σιέλου μπορεί να μειωθεί καθώς μεγαλώνουμε με αποτέλεσμα να αυξηθούν τα στοματικά βακτήρια, τα δόντια να γίνουν πιο εύθραυστα και να εμφανιστεί ξηροστομία.
H καρδιά χάνει προοδευτικά την δύναμη να ωθεί γρήγορα, μεγάλες ποσότητες αίματος σε όλο το σώμα, με αποτέλεσμα να κουραζόμαστε πιο εύκολα. Επιπλέον, τα αιμοφόρα αγγεία χάνουν την ελαστικότητά τους, ενώ την ίδια στιγμή συσσωρεύεται λίπος στα εσωτερικά τοιχώματα των αρτηριών. Έτσι, η καρδιά πρέπει να λειτουργεί πιο σκληρά για να τροφοδοτήσει με αίμα τον οργανισμό, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει στην υπέρταση. Η μείωση στην αποδοτικότητα της καρδιάς -είναι μεγαλύτερη για όσουν κάνουν καθιστική ζωή- αρχίζει γύρω στα 30 χρόνια και μέχρι τα 60 έχει μειωθεί περίπου στο μισό.
Το μέγεθος του εγκεφάλου και ο αριθμός των νευρικών κυττάρων ελαττώνονται με το πέρασμα του χρόνου, με αποτέλεσμα η μνήμη να γίνεται λιγότερο αποδοτική, τα αντανακλαστικά μας να μειώνονται και ο συντονισμός των κινήσεων να γίνεται πιο αργός.
Το πεπτικό σύστημα γίνεται λιγότερο αποδοτικό καθώς γερνάμε. Το εσωτερικό τοίχωμα των εντέρων μπορεί να μην απορροφά καλά τα θρεπτικά συστατικά, μειώνονται οι ουσίες που παράγουν το στομάχι, το λεπτό έντερο, το ήπαρ και το πάγκρεας για να γίνει η πέψη των τροφίμων. Ως επακόλουθο είναι η δυσπεψία, οι ανεπάρκειες θρεπτικών συστατικών και η δυσκοιλιότητα.
Με το πέρασμα του χρόνου, η ικανότητα του οργανισμού να διατηρεί στα φυσιολογικά επίπεδα την θερμοκρασία του μειώνεται, όπως και οι ανάγκες σε ύπνο. Μπορεί επίσης να χρειάζεται κανείς περισσότερη ώρα για να αποκοιμηθεί, ενώ στις ηλικίες άνω των 75 ετών είναι πολύ συνηθισμένο να ξυπνάει κανείς αρκετές φορές το βράδυ.

Το κουμπί της υπέρτασης

GAUGE Το «διακόπτη» της υπέρτασης ανακάλυψαν βρετανοί επιστήμονες, οι οποίοι ελπίζουν ότι θα καταφέρουν σύντομα να βρουν και τη θεραπεία που θα τον «κλείνει».Ερευνητές των πανεπιστημίων Κέμπριτζ και Νότιγχαμ, ανακάλυψαν τον τρόπο με τον οποίο το σώμα ελέγχει την πίεση του αίματος και το πώς κάποιες φορές αυτός ο μηχανισμός διαταράσσεται.Στοχεύοντας αυτό το μηχανισμό με νέα φάρμακα, οι ερευνητές ευελπιστούν ότι θα καταφέρουν να σταματήσουν το μηχανισμό «δυσλειτουργίας» που προκαλεί μόνιμα υψηλή πίεση και έτσι να σταματήσουν την υπέρταση...

Η πίεση του αίματος ελέγχεται από ορισμένες ορμόνες, τις αγγειοτενσίνες, οι οποίες όταν βρίσκονται σε υψηλές συγκεντρώσεις, αναγκάζουν τα αιμοφόρα αγγεία να συσταλθούν, αυξάνοντας την πίεση του αίματος.Οι επιστήμονες, που αφιέρωσαν είκοσι χρόνια στη μελέτη των ορμονών, κατάφεραν τελικά να ανακαλύψουν το πιο πρώιμο στάδιο της ανάπτυξής τους.Με αυτός τον τρόπο εκτιμούν πως μπορούν πια να εμποδίσουν αυτόν το «διακόπτη» που προκαλεί υπερπαραγωγή των συγκεκριμένων ορμονών και συνεπώς να εξαφανίσουν την αρχική ορμονική αιτία που πυροδοτεί την εμφάνιση της υπέρτασης.«Κάναμε το πρώτο βήμα στη βασική διαδικασία που ελέγχει την πίεση του αίματος», δήλωσε, ο Ρόμπιν Κάρελ, προσθέτοντας ότι ανοίγουν πλέον νέες στρατηγικές για την καταπολέμηση της υπέρτασης.Τα φάρμακα που σήμερα χρησιμοποιούνται για την πάθηση, εστιάζουν στα τελευταία στάδια του μηχανισμού και όχι στα πρώτα που ελέγχουν την υπέρταση.Παράλληλα, οι ερευνητές δήλωσαν ότι η ανακάλυψη τους μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην αντιμετώπιση της προεκλαμψίας, μιας διαταραχής υψηλής πίεσης της εγκυμοσύνης, η οποία μπορεί να απειλήσει τις ίδιες και το έμβρυο.Η ανακάλυψη του ορμονικού μηχανισμού της υπέρτασης μπορεί να οδηγήσει στην αποφυγή και της προεκλαμψίας στο μέλλον.Η μελέτη δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Nature

Η καρδιολογία στην αρχαιότητα

Κηρ, κραδίη, καρδία είναι οι πρώτες λέξεις που περιγράφουν το όργανο που κρατά κάθε άνθρωπο στη ζωή με τη δυναμική και απαράμιλλη λειτουργική του. Δέσμια ποικίλων ειδών καταπονήσεων, η πάλλουσα καρδιά θεωρήθηκε στην αρχαιότητα ως «έδρα συναισθημάτων», κάτι που ήταν αναμενόμενο, εφόσον οι ποικίλες αλλαγές στον ρυθμό των παλμών της συσχετίσθηκαν επιτυχώς με τις μεταβολές ψυχικών διαθέσεων, την επίδραση των κινδύνων και άλλα ακραία φαινόμενα, όπως οι τοκετοί και οι ασθένειες.

Μελετώντας τις αντιλήψεις των αρχαίων Ελλήνων για την καρδιά, και όσο κι αν αυτές μας ξενίζουν, οφείλουμε να θυμόμαστε ότι στην ανθρώπινη ιστορία οι γνώσεις κάθε εποχής επηρεάζονται από το σύνολο της επιστήμης, όταν δε στην κλασική και την αλεξανδρινή Ελλάδα αναφερόμαστε σε «επιστήμη», εννοούμε τη φιλοσοφία.

Η φιλοσοφία τότε εξέφραζε τις επιστημονικές συλλήψεις και τις ενσωμάτωνε σε «ερμηνείες φαινομένων», είτε αυτά ήταν αμιγώς φυσικά και περιβαλλοντικά (βροχές, σεισμοί κ.λπ.) είτε αφορούσαν στο ανθρώπινο σώμα και τις λειτουργίες του. Η ιατρική και η φυσιολογία της εποχής, επομένως, δεν έμειναν καθόλου ανεπηρέαστες από τις φιλοσοφικές αντιλήψεις.

Ακούγεται παράδοξο, αλλά οι αρχαίοι ιατροί δεν γνώριζαν για την κυκλοφορία του αίματος, έχοντας όμως επαρκή αντίληψη της φυσιολογίας του ανθρώπινου σώματος πίστευαν ότι σε μια «δεύτερη φάση πέψης» η τροφή μεταβιβάζεται από το στομάχι στο συκώτι, και εκεί μεταβάλλεται σε αίμα με την επίδραση του «ζωικού πνεύματος». Κατόπιν το αίμα, διά μέσου της (κάτω) κοίλης φλέβας, θεωρούσαν ότι μεταφερόταν στη «δεξιά καρδία» και από εκεί στους πνεύμονες, όπου καθαριζόταν με τον εισπνεόμενο αέρα. Με την πνευμονική αρτηρία, επίσης, ένα μέρος μεταβιβαζόταν από την καρδιά στην αριστερή κοιλία ενώ το μεγαλύτερο μέρος διερχόταν από το καρδιακό διάφραγμα, όπου αναμιγνυόταν με το «πνεύμα» που είχε μεταφερθεί σ’ αυτήν από τους πνεύμονες με τις πνευμονικές φλέβες. Έπειτα από την αορτή και τις αρτηρίες μεταφερόταν σε όλους τους ιστούς του σώματος. Ας μην ξεχνάμε ότι η άμεση εποπτεία καρδιάς εν λειτουργία ήταν αδύνατη τότε.

Κι αν όλα τα παραπάνω «θυμίζουν» καρδιακή κυκλοφορία, είναι καίριο να θυμόμαστε ότι οι επιστήμονες εκείνοι, μιλώντας για όλα τούτα, δεν είχαν την αντίληψη «σφύζοντος δικτύου», αλλά απλής μηχανικής μεταφοράς του αίματος, όπως γίνεται με απλές ανθρώπινες κατασκευές μετάγγισης υγρών. Το ότι έσφυζε η καρδιά το γνώριζαν, φυσικά, απέδιδαν όμως αυτή τη λειτουργία σε ψυχικά αίτια, καθώς θεωρούσαν ότι η ψυχή επενεργούσε στο σώμα σύμφωνα με τρεις τρόπους και κατά το «έμφυτο πνεύμα», το οποίο διακρίνεται από τον Γαληνό σε ψυχικό, με έδρα στον εγκέφαλο, ζωικό, με έδρα στην καρδιά και τις αρτηρίες, και φυσικό με έδρα στο συκώτι.

Ο μεγάλος αλεξανδρινός ιατρός Ερασίστρατος, ο προσεκτικότερος «μελετητής της φύσεως», ασχολήθηκε και με ανατομικές έρευνες, κάτι που τότε ακόμη θεωρούνταν μιαρό, απαράδεκτο και απαγορεύονταν, αν και όχι με ιερατική αυστηρότητα.
Στα αποσπάσματα που σώθηκαν από τα ανατομικά του έργα καταγράφονται εκπληκτικές περιγραφές της καρδιάς ενώ απ’ ό,τι φαίνεται είναι ο πρώτος που πλησίασε αρκετά στην ανακάλυψη της κυκλοφορίας του αίματος, όπως μαρτυρεί ο Γαληνός, εφόσον διαπίστωσε ότι τα αγγεία της καρδιάς συσχετίζονται με τέτοιο τρόπο που είναι αδύνατον να μην «ανταλλάσσουν» υγρά με δυναμικό τρόπο. Και αυτό έγινε ως εξής…
Ο Ερασίστρατος θεωρούσε ότι όλα τα όργανα του ανθρώπινου σώματος είναι εφοδιασμένα με τριών ειδών αγγεία («τριπλοκία των αγγείων»): τις φλέβες, τις αρτηρίες και τα νεύρα, οι αρτηρίες, όμως, κατά την αντίληψή του, δεν περιείχαν αίμα αλλά «πνεύμα» που συνεχώς ανανεώνεται με την αναπνοή. Ήξερε, ωστόσο, ο Ερασίστρατος πως όταν κοπεί μια αρτηρία τρέχει αίμα, κι έτσι καθώς βρέθηκε υποχρεωμένος να εξηγήσει το φαινόμενο, δέχθηκε αναγκαστικά την ύπαρξη «συναναστομώσεων», υποθετικών, δηλαδή, διόδων επικοινωνίας των αρτηριών με τις φλέβες, κάτι που περιγράφει χονδροειδώς την πρώτη σχέση φλεβών και αρτηριών. Είναι φανερό ότι αν ο Ερασίστρατος δεν έμενε προσκολλημένος σε παλαιά και καθαρά θεωρητικά σχήματα, θα έφθανε σαφέστατα στην ανακάλυψη της κυκλοφορίας του αίματος.

Προληπτική Καρδιολογία

Προληπτική αντιμετώπιση της αθηρωματικής νόσου
            Ο ιατρικός όρος αθηρωμάτωση ή αθηροσκλήρυνση αφορά ειδικού τύπου βλάβες του τοιχώματος των αρτηριών, που μπορούν να προκαλέσουν στένωση ή αιφνίδια απόφραξη του αυλού τους. Αποτέλεσμα αυτής της παθολογικής διεργασίας αποτελούν αρκετές, γνωστές στο ευρύ κοινό, οδυνηρές καταστάσεις, όπως η αρτηριακή υπέρταση, η στεφανιαία νόσος, η στηθάγχη, το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, η καρδιακή ανεπάρκεια, η νεφρική ανεπάρκεια, το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, ο αιφνίδιος καρδιακός θάνατος.
            Η αθηροσκλήρυνση είναι η συχνότερη αιτία θανάτου σε άνδρες ηλικίας άνω των 45 ετών και γυναίκες άνω των 65 ετών στο δυτικό κόσμο. Ως εκ τούτου η ελάττωση της εμφάνισής της στο γενικό πληθυσμό αποτελεί τον κύριο στόχο της προληπτικής καρδιολογίας. Σε μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες έχουν επισημανθεί καταστάσεις, ονομαζόμενες παράγοντες κινδύνου, οι οποίες σχετίζονται με αυξημένη συχνότητα εμφάνισης της αθηροσκλήρυνσης και των επιπλοκών της.
            Οι παράγοντες αυτοί διακρίνονται σε μείζονες και ελάσσονες, ανάλογα με τη σοβαρότητα και τη βαρύτητά τους. Μείζονες παράγοντες κινδύνου αποτελούν το κάπνισμα, η υπερχοληστερολαιμία, η  αρτηριακή υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, το άρρεν φύλλο, η προχωρημένη ηλικία και η παχυσαρκία. Ελάσσονες παράγοντες κινδύνου αποτελούν η καθιστική ζωή, το οικογενειακό ιστορικό πρώιμης αθηρωμάτωσης, τα εθνολογικά χαρακτηριστικά και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες. Υπάρχουν ισχυρές επιδημιολογικές, κλινικές και εργαστηριακές ενδείξεις ότι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου είναι το κάπνισμα και η υπερχοληστερολαιμία, για τα οποία ακολουθεί μια σύντομη αναφορά.
             Το κάπνισμα αποτελεί το μεγαλύτερο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Είναι η συχνότερη αιτία πρόωρης θνητότητας και ευθύνεται για το 1/3 των θανάτων στα άτομα της παραγωγικής ηλικίας. Και οι 4 κύριες αιτίες θανάτου στο δυτικό κόσμο - στεφανιαία νόσος, καρκίνος (ιδιαίτερα του πνεύμονα), αγγειακή εγκεφαλική νόσος και χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια - συνδέονται ισχυρά με το κάπνισμα. Το κάπνισμα πολλαπλασιάζει την επίδραση των άλλων παραγόντων κινδύνου για στεφανιαία νόσο και υπολογίζεται ότι ευθύνεται για το 20% περίπου των καρδιαγγειακών θανάτων. Εντούτοις παρά τις δυσοίωνες στατιστικές, μελέτες που έγιναν τις 3 τελευταίες δεκαετίες έδειξαν ότι με τη διακοπή του καπνίσματος η θνητότητα και η νοσηρότητα μειώνονται σημαντικά.
            Η συσχέτιση μεταξύ του καπνίσματος και των διαφόρων παθήσεων βασίζεται σε επιδημιολογικά δεδομένα και παρατηρήσεις. Οι ενδείξεις για αιτιολογική σχέση είναι ισχυρές και είναι πλέον γνωστό ότι υπάρχει και δοσοεξαρτώμενη σχέση. Όσο περισσότερα τσιγάρα, δηλαδή, καπνίζει κανείς, τόσο μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχει να υποστεί τις συνέπειες των σοβαρών παθήσεων που προαναφέρθηκαν.
            Όμως και το παθητικό κάπνισμα, το οποίο είναι πολύ συχνό στο γενικό πληθυσμό, εγκυμονεί αυξημένους κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Σε μια πρόσφατη μετα-ανάλυση 18 επιδημιολογικών μελετών που περιελάμβαναν 6813 ασθενείς διαπιστώθηκε ότι το παθητικό κάπνισμα συνοδεύεται από αύξηση κατά 25% του κινδύνου στεφανιαίας νόσου στους μη καπνιστές. Πρέπει να τονιστεί ότι και στο παθητικό κάπνισμα έχει τεκμηριωθεί δοσοεξαρτώμενη επίδραση.
            Η διακοπή του καπνίσματος είναι πιθανότατα η σημαντικότερη τροποποίηση παράγοντα κινδύνου τόσο στην πρωτογενή, όσο και στη δευτερογενή πρόληψη της αθηροσκληρυντικής νόσου. Συνοδεύεται από μεγάλη ελάττωση της νοσηρότητας και της θνητότητας που υπερβαίνει κατά πολύ την αύξηση του κινδύνου από ενδεχόμενη αύξηση του σωματικού βάρους, εκτός αν η τελευταία είναι υπερβολική. Στους καπνιστές η θνητότητα από στεφανιαία νόσο μειώνεται σημαντικά τα πρώτα 2 - 3 χρόνια μετά τη διακοπή  του καπνίσματος. Στη συνέχεια ο ρυθμός μειώνεται και χρειάζονται περίπου 10 χρόνια για έναν πρώην καπνιστή να φτάσει στο ίδιο επίπεδο κινδύνου με κάποιον που δεν κάπνισε ποτέ. Πολύ σημαντική είναι η διακοπή του καπνίσματος για τους ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε καρδιοχειρουργική επέμβαση επαναγγείωσης, το γνωστό σε όλους σας by pass. Έχει αποδειχθεί ότι τα όποια πλεονεκτήματα της χειρουργικής θεραπείας της στεφανιαίας νόσου σε σχέση με τη συντηρητική θεραπεία, σχεδόν εκμηδενίζονται στους ασθενείς που συνεχίζουν να καπνίζουν μετά την επέμβαση. Η διακοπή, επομένως, του καπνίσματος αποτελεί βασική προϋπόθεση για την πρόληψη και τη θεραπεία της στεφανιαίας νόσου.
            Είναι συχνό το φαινόμενο της διακοπής του καπνίσματος από άτομα που, είτε τα ίδια, είτε κάποιο συγγενικό τους πρόσωπο υπέστη καρδιακό επεισόδιο. Παρόλ' αυτά οι περισσότεροι καπνιστές οι οποίοι αισθάνονται υγιείς θεωρούν αδύνατο να σταματήσουν το κάπνισμα,  γι' αυτό και θα τους ήταν πολύ χρήσιμη κάποια βοήθεια. Αυτή περιλαμβάνει συμβουλές και κοινωνική υποστήριξη από φίλους και μέλη της οικογένειας οι οποίοι είναι μη καπνιστές ή έχουν σταματήσει το κάπνισμα.
            Η  διακοπή του καπνίσματος είναι μια πολύπλοκη και δύσκολη διαδικασία, διότι η νικοτίνη αποτελεί μια ισχυρή εθιστική ουσία. Η ρητή  συμβουλή του γιατρού για την πλήρη διακοπή του καπνίσματος και η διακρίβωση για το αν το άτομο είναι πρόθυμο να το κάνει αποτελούν τα πρώτα αποφασιστικά βήματα της διαδικασίας διακοπής. Η βραχεία αναφορά των καρδιακών και των άλλων κινδύνων της υγείας που απορρέουν από το κάπνισμα θα πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι κάθε ιατρικής επίσκεψης.
            Ο αριθμός των φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για τη διακοπή του καπνίσματος έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια και αναμένεται ότι θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο. Η θεραπεία υποκατάστασης της νικοτίνης διατίθεται σε μορφή τσίχλας, διαδερμικού αυτοκόλλητου και ρινικού σπρέυ, όμως το σπουδαιότερο ρόλο παίζει η πραγματική θέληση του ίδιου του καπνιστή να διακόψει το κάπνισμα καθώς και η συνεχής και συστηματική ενθάρρυνση και προτροπή από το κοινωνικό περιβάλλον, αλλά και τον προσωπικό ιατρό, για μια ουσιαστική και επιτυχή προσπάθεια διακοπής αυτής της τόσο βλαβερής για την υγεία συνήθειας.
            Και τώρα ας περάσουμε στον επόμενο πολύ σημαντικό παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου, που δεν είναι άλλος από τη γνωστή σε όλους και όλο και συχνότερα εμφανιζόμενη στις μέρες μας υπερχοληστερολαιμία. Από το σύνολο των λιπιδίων του αίματος είναι χρήσιμο να διαθέτει κανείς βασικές γνώσεις για τις εξής κατηγορίες λιπιδίων: την ολική χοληστερόλη, τη χαμηλής πυκνότητας χοληστερόλη ή LDL χοληστερόλη (την και αποκαλούμενη "κακή" χοληστερόλη),την υψηλής πυκνότητας χοληστερόλη ή HDL χοληστερόλη (την και αποκαλούμενη "καλή" χοληστερόλη) και τα τριγλυκερίδια. Αυτές, άλλωστε, οι κατηγορίες των λιπιδίων προσδιορίζονται συχνότερα με τις εξετάσεις αίματος ρουτίνας.
            Θα πρέπει να γνωρίζουμε, λοιπόν, πως η ολική χοληστερόλη, η LDL χοληστερόλη και τα τριγλυκερίδια που κυκλοφορούν στο αίμα μεταφέρουν λίπος στο τοίχωμα των αρτηριών, προάγουν την αθηρωμάτωση, αποτελώντας, έτσι μείζονες παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου. Αντίθετα η HDL χοληστερόλη (η "καλή" χοληστερόλη) αφαιρεί λίπος από το  τοίχωμα των αρτηριών, μεταφέροντάς το στο συκώτι, προκαλώντας υποχώρηση των αθηρωματικών βλαβών. Έτσι, στην περίπτωσή της η χαμηλή  HDL χοληστερόλη έχει βρεθεί ότι αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου.
            Ποια θεωρούνται σήμερα, όμως, τα φυσιολογικά όρια των λιπιδίων του αίματος, πέρα από τα οποία θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι διατρέχουμε αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιακών και άλλων προβλημάτων; Φαίνεται πως όσο προχωρά η ιατρική έρευνα και οι επιστημονικές μελέτες τα όρια γίνονται πιο αυστηρά. Έτσι για την ολική χοληστερόλη το όριο είναι το 200, για την  LDL (την "κακή") χοληστερόλη το 130, για τα τριγλυκερίδια το 150, ενώ η  ΗDL (η ¨καλή") χοληστερόλη πρέπει να διατηρείται > 40 στους άνδρες και > 46 στις γυναίκες. Αυτές οι τιμές ισχύουν για το γενικό πληθυσμό, ενώ για τις ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως οι ήδη πάσχοντες από στεφανιαία νόσο, οι σακχαροδιαβητικοί και όσοι χαρακτηρίζονται από > 2 από τους γνωστούς παράγοντες κινδύνου, τα όρια είναι ακόμα πιο αυστηρά, με την LDL χοληστερόλη να μην πρέπει να ξεπερνά το 100.
            Για την επίτευξη αυτών των στόχων δύο είναι τα μέσα που διατίθενται: φαρμακευτικές ουσίες και υγιεινοδιαιτητική αγωγή. Και για μεν τα φαρμακευτικά μέσα και την ορθή συνταγογράφησή τους, με σκοπό τη βελτίωση του λιπιδαιμικού προφίλ, χωρίς τις όποιες παρενέργειες, υπεύθυνη είναι η ιατρική κοινότητα. Για τη σωστή, όμως, υγιεινοδιαιτητική αγωγή, που θα μας οδηγήσει προς τις ιδανικές τιμές λιπιδίων, αποτρέποντας δυσάρεστες για την υγεία καταστάσεις, όλοι μας θα πρέπει να διαθέτουμε βασικές γνώσεις, τις οποίες και να εφαρμόζουμε καθημερινά.
            Σε γενικές γραμμές το συνολικό λίπος των θερμίδων πρέπει να αποτελεί το 25% - 35% των συνολικών ημερήσιων θερμίδων. Η ημερήσια πρόσληψη υδατανθράκων πρέπει να περιορίζεται σε ποσοστο κάτω του 60% των θερμίδων και σε άτομα με υψηλά τριγλυκερίδια κάτω του 50%. Τα λευκώματα (οι πρωτεΐνες) δεν έχουν επίδραση στα λιπίδια. Η συνολική ποσότητα λευκωμάτων συνιστάται να αποτελεί το 15% των ημερήσιων θερμίδων. Οι φυτικές ίνες είναι υδατάνθρακες μη απορροφήσιμοι. Περιέχονται σε πολλά τρόφιμα φυτικής προέλευσης (φασόλια, φρούτα). Είναι χρήσιμα συστατικά της τροφής γιατί εμποδίζουν την απορρόφηση των λιπών και προκαλούν μείωση της LDL χοληστερόλης. Επίσης διευκολύνουν τη λειτουργία του εντέρου. Πρέπει να προσλαμβάνονται σε ποσότητα πάνω από 25gr την ημέρα.
            Η μέτρια πρόσληψη οινοπνεύματος (μέχρι 1 - 2 ποτήρια κρασί ημερησίως) είναι ευεργετική για την πρόληψη θανάτων και αθηροσκλήρυνσης. Μεταξύ των μηχανισμών στους οποίους αποδίδεται η ωφέλεια είναι και η αύξηση της  ΗDL χοληστερόλης την οποία το οινόπνευμα επιτυγχάνει. Προσοχή χρειάζεται, όμως, γιατί μεγαλύτερη κατανάλωση οινοπνεύματος προκαλεί αύξηση της αρτηριακής πίεσης, των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων και των θανάτων.
            Όλες τις απαιτήσεις της ισορροπημένης διατροφής που παρουσιάστηκε μπορεί να τις ικανοποιήσει η, αρκετά γνωστή σε όλους σας, μεσογειακή δίαιτα, όπως έχει ονομαστεί η παραδοσιακή δίαιτα των μεσογειακών λαών και, ιδίως, των Ελλήνων. Η δίαιτα αυτή, γνωστή και σαν "πυραμίδα μεσογειακής διατροφής", έχει διαμορφωθεί από ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου του Harvard με σημαντική συμβολή από Έλληνες επιστήμονες και είναι πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, ελαιόλαδο και ψάρια. Η  μεσογειακή δίαιτα είναι συμβατή με όλους τους διατροφικούς κανόνες που προαναφέρθηκαν, και είναι παγκοσμίως γνωστή ως η δίαιτα της μακροζωίας. Δυστυχώς  ο λαός μας, ανάμεσα σε άλλα σημαντικά στοιχεία της παράδοσής του, τείνει να απεμπολήσει και αυτό το πολύτιμο στοιχείο της πολιτιστικής του κληρονομιάς, υιοθετώντας όλο και συχνότερα την εύκολη λύση του ανθυγιεινού έτοιμου και γρήγορα και πρόχειρα παρασκευασμένου φαγητού.
            Για την επίτευξη του στόχου των ιδανικών τιμών λιπιδίων στο αίμα, πέρα από μία σωστή και ισορροπημένη διατροφή, σπουδαιότατο ρόλο παίζει και η σωματική άσκηση, η οποία μειώνει το σωματικό βάρος, αυξάνει την  ΗDL (την ¨καλή") χοληστερόλη, και έχει γενικότερα μια ευμενή επίδραση τόσο στο λιπιδαιμικό προφίλ, όσο και στο καρδιαγγειακό σύστημα και τη συνολική ανθρώπινη υγεία. Η φυσική δραστηριότητα πρέπει να προάγεται σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Συνιστάται τουλάχιστον μισή ώρα άσκησης πέντε ημέρες την εβδομάδα, αλλά και λιγότερη άσκηση είναι επωφελής. Καθένας μπορεί να επιλέγει τις δραστηριότητες που τον ευχαριστούν και που ταιριάζουν στις καθημερινές του ασχολίες.
           
Τελειώνοντας, παραθέτω μερικές χρήσιμες συμβουλές: Αποφύγετε το κάπνισμα και θεωρείτε το αρρώστια και επικίνδυνη απειλή για την υγεία και την ίδια σας τη ζωή. Όσοι καπνίζετε προσπαθήστε να σταματήσετε ή τουλάχιστον να περιορίσετε σημαντικά τον αριθμό των τσιγάρων που καταναλώνετε. Σεβαστείτε αυτούς που δεν καπνίζουν και μην τους επιβαρύνετε με τον καπνό του τσιγάρου σας. Αποφύγετε την καθιστική ζωή και διαλέξτε το είδος της σωματικής άσκησης που σας ταιριάζει. 30-45 λεπτά καθημερινό περπάτημα είναι μια πολύ καλή αρχή. Τρώτε με μέτρο και ισορροπημένα, αποφεύγοντας καταχρήσεις και συχνές διαιτητικές παρεκτροπές. Η παχυσαρκία και η υπερχοληστερολαιμία είναι εξίσου επικίνδυνες με το κάπνισμα. Διατηρείτε ιδανικό σωματικό βάρος. Ακολουθώντας έναν τέτοιο τρόπο ζωής μειώνονται ουσιαστικά οι πιθανότητες να χρειαστείτε τις υπηρεσίες μου. 

Περικαρδίτις

Η καρδιά περιβάλλεται ολόκληρη εξωτερικά από ένα λεπτό υμένα που λέγεται περικάρδιο, και αποτελείται από δυο πέταλα. Μεταξύ τους σχηματίζεται μια κοιλότητα που ονομάζεται περικαρδική κοιλότητα. Εάν από κάποιο αίτιο σε αυτά τα δύο πέταλα εμφανισθεί φλεγμονή η κατάσταση αυτή ονομάζεται περικαρδίτιδα. Η περικαρδίτιδα μπορεί να είναι ξηρή ή υγρή λόγω συγκέντρωσης υγρού στην περικαρδική κοιλότητα.
Ποια τα αίτια της περικαρδίτιδας;
Η πιο συχνή αιτία είναι οι ιογενείς λοιμώξεις
  • Μικροβιακές λοιμώξεις: από σταφυλόκοκκο, στρεπτόκοκκο, πνευμονόκοκκο
  • Μυκητιάσεις
  • Φυματίωση
  • Ανοσολογικά νοσήματα: ερυθηματώδης λύκος, ρευματοειδής αρθρίτιδα, σκληροδερμία, ρευματικός πυρετός
  • Μετά από έμφραγμα ή εγχειρήσεις της καρδιάς
  • Κακοήθη νοσήματα
  • Μετά από θεραπευτικές ακτινοβολίες
  • Μετά τραυματισμό
  • Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια
Ποια τα συμπτώματα της περικαρδίτιδας;
Ανάλογα με το αίτιο που την προκαλεί μπορεί να εμφανισθεί
  • Πυρετός
  • Οπισθοστερνικός πόνος: Η περικαρδίτιδα προκαλεί δυνατό οξύ διαξιφιστικό πόνο πίσω από το στερνό, που αυξάνεται χαρακτηριστικά με τις αναπνευστικές κινήσεις και τις μεταβολές της θέσης του σώματος
  • Αίσθημα παλμών από αρρυθμίες
  • Υπόταση, δύσπνοια σε επιπωματισμό
Πως γίνεται η διάγνωση;
Από το ιστορικό.
Την κλινική εικόνα: Στην ακρόαση διαπιστούται χαρακτηριστικός τραχύς ήχος στη συστολή και στη διαστολή που ονομάζεται περικαρδική τριβή.
Ηλεκτροκαρδιογράφημα: Καταγράφεται ταχυκαρδία και ανάσπαση του ST διαστήματος σε πολλές απαγωγές
Το υπερηχοκαρδιογράφημα: Εάν η περικαρδίτις είναι υγρή διαπιστώνεται η ύπαρξη του υγρού μέσα στην περικαρδική κοιλότητα και εκτιμάται η σοβαρότητα της πάθησης να προκαλέσει συμπίεση των καρδιακών κοιλοτήτων από την μεγάλη ποσότητα υγρού. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται καρδιακός επιπωματισμός και είναι η σοβαρότερη επιπλοκή της περικαρδίτιδας.
Τα εργαστηριακά ευρήματα: Βοηθούν να βρεθεί η αιτία της περικαρδίτιδας (γενική αίματος, ΤΚΕ, CRP, ανοσολογικοί δείκτες κ.λ.π.)
Ποια η θεραπεία της περικαρδίτιδας;
Καταπολέμηση του αίτιου που την προκαλεί.
Γενικά η θεραπεία στηρίζεται στην χορήγηση ασπιρίνης σε μεγάλες δόσεις ή άλλου αντιφλεγμονώδη παράγοντα. Εάν αποτύχουν χορηγείται κορτιζόνη.
Σε επιπωματισμό γίνεται καρδιακή παρακέντηση.
Αιμοπερικάρδιο
Αίμα στην κοιλότητα του περικαρδίου, οφειλόμενο σε ρήξη του καρδιακού τοιχώματος μετά τραυματισμό ή έμφραγμα του μυοκαρδίου

Οι πολλή εργασία βλάπτει

Όσοι εργάζονται 10 με 11 ώρες την ημέρα είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν σοβαρές καρδιακές ασθένειες, ακόμα και να πάθουν καρδιακή προσβολή, απ' ότι όσοι εργάζονται 7 ώρες την ημέρα, αναφέρουν οι ερευνητές. Τα αποτελέσματα μίας έρευνας, που διήρκησε 11 χρόνια και έγινε σε 6.000 βρετανούς δημόσιους υπαλλήλους, δεν προσφέρουν οριστικές αποδείξεις ότι οι πολλές ώρες εργασίας προκαλούν καρδιακαγγειακά προβλήματα. Όμως δείχνουν ότι υπάρχει σαφής σύνδεση μεταξύ των ωρών εργασίας και των ασθενειών αυτών, η οποία μπορεί, σύμφωνα με τους ερευνητές, να οφείλεται στο άγχος.
Συνολικά μεταξύ των Βρετανών που πήραν μέρος στην έρευνα καταγράφηκαν 369 περιστατικά θανάτων από καρδιακά προβλήματα, μη θανατηφόρων καρδιακών προσβολών και στηθάγχης, ενώ σε όσους εργάζονται 10 με 11 ώρες την ημέρα είναι αυξημένος κατά 60% και ο κίνδυνος να εμφανίσουν ένα καρδιακό επεισόδιο. Η εργασία για μία ή δύο ώρες πέραν των 7 δεν συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγεικών ασθενειών.
"Φαίνεται ότι υπάρχει ένα όριο, έτσι δεν είναι τόσο κακό για την υγεία αν κανείς δουλέψει περίπου μία ώρα πέρα από το κανονικό", δήλωσε η Μαριάνα Βιρτάνεν, επιδημιολόγος του πανεπιστημίου του Λονδίνου. Ο αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης καρδιαγγειακών ασθενειών στους ανθρώπους που εργάζονται πολλές ώρες είναι ανεξάρτητος από άλλους παράγοντες, όπως το κάπνισμα, το αυξημένο σωματικό βάρος ή η υψηλή χοληστερίνη.
Πηγή: (ΑΠΕ-ΜΠΕ - Ρόιτερ)

Στηθάγχη, έντονο και κοινό σύμπτωμα

Η στηθάγχη είναι παροξυσμός θωρακικού πόνου που εντοπίζεται στην προκάρδια περιοχή και αποτελεί την κυριότερη κλινική εκδήλωση της στεφανιαίας νόσου. Συχνά περιγράφεται σαν σφίξιμο, κάψιμο, πίεση ή πνιγμονή ή γενικότερα σαν δυσφορία που εντοπίζεται πίσω από το στέρνο (οπισθοστερνικά). Ο ασθενής τυπικά φέρνει τη γροθιά του μπροστά από το στέρνο για να περιγράψει τον πόνο. Η ένταση του πόνου ποικίλει από ήπια έως κι έντονη. Μερικές φορές, η κύρια εστία του στηθαγχικού πόνου δεν είναι οπισθοστερνικά, αλλά μπορεί να εντοπίζεται σε άλλη περιοχή του θώρακα, στο επιγάστριο, στα άνω άκρα (ιδιαίτερα το αριστερό), στον τράχηλο ή στην κάτω γνάθο. Από την συνηθισμένη του οπισθοστερνική θέση, ο στηθαγχικός πόνος μπορεί να ακτινοβολεί στην πλάτη ή σε μια ή περισσότερες από τις προαναφερθείσες περιοχές. Ο πόνος της στηθάγχης έχει διάρκεια λίγων λεπτών και υποχωρεί με τη λήψη νιτρωδών φαρμάκων. Ο πόνος της στηθάγχης είναι δυνατόν να συνοδεύεται και από άλλα συμπτώματα και σημεία όπως δύσπνοια, εφίδρωση, ναυτία κι έμετο.

Ο πόνος της στηθάγχης είναι αποτέλεσμα ισχαιμίας του μυοκαρδίου, η οποία συμβαίνει όταν διαταράσσεται η ισορροπία ανάμεσα στις μεταβολικές απαιτήσεις του μυοκαρδίου και στην προσφορά οξυγόνου και θρεπτικών ουσιών από τις στεφανιαίες αρτηρίες. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν μειώνεται η διάμετρος του αυλού των στεφανιαίων αρτηριών είτε εξαιτίας στένωσης (λόγω αθηροσκλήρωσης), είτε εξαιτίας σπασμού των αγγείων αυτών. Το φαινόμενο επιτείνεται όταν οι ανάγκες του μυοκαρδίου σε οξυγόνο είναι αυξημένες και ο αντισταθμιστικός μηχανισμός της καρδιάς (αγγειοδιαστολή των στεφανιαίων αρτηριών) δεν επαρκεί για να τις καλύψει. Για να συμβεί αυτό, η στένωση του στεφανιαίου αγγείου πρέπει να ξεπερνά το 75%.

Τα αποτελέσματα της ισχαιμίας του μυοκαρδίου είναι συνήθως αναστρέψιμα, σε περίπτωση όμως παρατεταμένης ή/και απότομης ισχαιμίας μπορεί να προκληθούν μη αναστρέψιμες βλάβες και νέκρωση (οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου).

Είδη στηθάγχης:

1. Σταθερή στηθάγχη : Ο στηθαγχικός πόνος εμφανίζεται όταν υπάρχει ένας ή περισσότεροι παράγοντες που αυξάνουν το καρδιακό έργο και τις απαιτήσεις του μυοκαρδίου σε οξυγόνο. Τέτοιοι παράγοντες είναι η σωματική άσκηση, η συγκινησιακή φόρτιση, το έντονο ψύχος, ένα πλούσιο γεύμα, η σεξουαλική πράξη κ.ά. Ο πόνος διαρκεί μερικά λεπτά και υποχωρεί με τη λήψη ενός νιτρώδους φαρμάκου ή με διακοπή της σωματικής άσκησης.

2. Ασταθής στηθάγχη : Ο στηθαγχικός πόνος εμφανίζεται ανεξάρτητα από την ύπαρξη ή μη κάποιου εκλυτικού παράγοντα όπως η σωματική άσκηση, δηλαδή ακόμη και σε κατάσταση ηρεμίας ή κατά τη διάρκεια του ύπνου. Ο πόνος μπορεί να είναι εντονότερος από εκείνον της σταθερής στηθάγχης και να διαρκεί περισσότερο, υποχωρεί δε με τη λήψη νιτρωδών φαρμάκων. Η ασταθής στηθάγχη υποδηλώνει σοβαρότερη νόσο των στεφανιαίων αγγείων και έχει χειρότερη πρόγνωση.

3. Στηθάγχη Prinzmetal : Οφείλεται κυρίως σε σπασμό των στεφανιαίων αρτηριών, παρά σε αθηροσκλήρωση, αν και αθηροσκλήρωση μπορεί να συνυπάρχει. Συνήθως εμφανίζεται κατά την ηρεμία ή κατά τη διάρκεια του ύπνου και μπορεί να θεωρηθεί ασταθής στηθάγχη.

Οι στόχοι κατά της αντιμετώπιση της στηθάγχης είναι η ανακούφιση από τα συμπτώματα, η επιβράδυνση της εξέλιξης της στεφανιαίας νόσου και η μείωση του κινδύνου ανάπτυξης εμφράγματος του μυοκαρδίου. Γενικά μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται είναι η διακοπή του καπνίσματος, ο διατήρηση των τιμών σακχάρου και χοληστερόλης σε φυσιολογικά επίπεδα, ο έλεγχος της αρτηριακής πίεσης και η απώλεια βάρους σε συνδυασμό με υγιεινή δίαιτα.

Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της στηθάγχης είναι :

1. Νιτρώδη : Ανακουφίζουν από τον στηθαγχικό πόνο, συνήθως λαμβάνονται υπογλώσσια.

2. Β-Αναστολείς : Σημαντικά οφέλη στην ανακούφιση από τη συμπτωματολογία και τη μείωση της θνητότητας.

3. Ανταγωνιστές ασβεστίου : Αγγειοδιασταλτικά φάρμακα που αυξάνουν την αιμάτωση του μυοκαρδίου.

4. Στατίνες : Για τον έλεγχο τυχόν συνυπάρχουσας υπερχοληστερολαιμίας.

5. Ασπιρίνη : Μειώνει την πιθανότητα εμφράγματος του μυοκαρδίου.

Η στηθάγχη μπορεί να διαγνωστεί με:

1. Ηλεκτροκαρδιογράφημα ηρεμίας : Συνήθως είναι φυσιολογικό, εκτός αν ληφθεί κατά τη διάρκεια στηθαγχικής κρίσης.

2. Ηλεκτροκαρδιογράφημα κόπωσης : Λήψη ηλεκτροκαρδιογραφήματος κατά τη διάρκεια σωματικής άσκησης (εκλυτικός παράγοντα της στηθάγχης) πάνω σε κινούμενο τάπητα.

3. Σπινθηρογράφημα με θάλλιο 201

4. Στεφανιογραφία : Επεμβατική απεικονιστική μέθοδος με την οποία αποκαλύπτεται η ανατομία των στεφανιαίων αγγείων και η ακριβής θέση της στένωσης.

Η στηθάγχη (πόνος λόγω ισχαιμίας) θα πρέπει να διαφοροδιαγιγνώσκεται από άλλες αιτίες θωρακικού πόνου, όπως πλευρίτιδα, περικαρδίτιδα, παθήσεις των αρθρώσεων, των μυών ή των χόνδρων του θώρακα, αλλά και επιγαστρικού πόνου, όπως οισοφαγίτιδα, γαστρίτιδα, πεπτικό έλκος κ.ά.

Στεφανιαία νόσος - Έμφραγμα καρδιάς

  Με τον όρο «στεφανιαία νόσος» εννοούμε τη συγκέντρωση λιπιδίων (χοληστερίνης), ασβεστίου, άμορφου υλικού και κυτταρικών στοιχείων στο τοίχωμα των στεφανιαίων αρτηριών, με αποτέλεσμα την αύξηση του πάχους του τοιχώματος των αγγείων και την ελάττωση της διαμέτρου του αυλού τους. Οι στεφανιαίες αρτηρίες είναι τα αγγεία που αιματώνουν τον μυ της καρδιάς και έχουν αποφασιστική σημασία για την καλή του λειτουργία. Οι κύριοι προδιαθεσικοί παράγοντες που ευθύνονται για την ανάπτυξη στεφανιαίας νόσου είναι το κληρονομικό ιστορικό, η υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπερχοληστερολαιμία και το κάπνισμα.

Η παρουσία περισσότερων του ενός παραγόντων κινδύνου αυξάνει δραματικά τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο. Αν ελαττωθεί η ροή αίματος στα στεφανιαία αγγεία, το οξυγόνοκαι τα θρεπτικά συστατικά που φτάνουν στον μυ της καρδιάς δεν επαρκούν και το μυοκάρδιο ισχαιμεί. Αν η ροή του αίματος διακοπεί και δεν αποκατασταθεί γρήγορα, τότε το μυοκάρδιο νεκρώνεται (έμφραγμα). Η καρδιά δεν έχει την ικανότητα να αναπλάθεται και συνεπώς τυχόν μυοκαρδιακή βλάβη είναι μόνιμη. Η ισχαιμία του μυοκαρδίου είναι αναστρέψιμη κατάσταση, ενώ το έμφραγμα όχι. Αποτέλεσμα της μόνιμης βλάβης από το έμφραγμα είναι ότι ελαττώνεται η συστολική απόδοση της καρδιάς, οπότε δυσκολεύεται πλέον να προωθήσει το αίμα στην κυκλοφορία.

Τα συμπτώματα της ισχαιμίας και του εμφράγματος του μυοκαρδίου είναι παρόμοια, διαφέρουν όμως ως προς τη χρονική διάρκεια και ενίοτε την ένταση. Η συνήθης περιγραφή είναι «πόνος στο στήθος» (στηθάγχη), που όμως μπορεί να έχει ποικίλους χαρακτήρες. Η τυπική στηθάγχη χαρακτηρίζεται από συσφικτικό πόνο, κάψιμο ή πίεση που εκτείνεται σε ευρεία έκταση πίσω από το στέρνο ή και σε ολόκληρο το στήθος. Τυπική είναι η εικόνα του ασθενούς που βάζει τη γροθιά πάνω στο στέρνο, ή η περιγραφή «νιώθω έναν ελέφαντα να κάθεται στο στήθος μου».

Η δυσφορία συχνά επεκτείνεται στην πλάτη, στον τράχηλο, στην κάτω γνάθο και στα δόντια, ή αντανακλά στους βραχίονες (συνηθέστερα στον αριστερό). Συχνά επίσης συνυπάρχει κρύος ιδρώτας, ναυτία, δύσπνοια και αίσθημα επικείμενου θανάτου. Η διάρκεια των συμπτωμάτων είναι λίγα λεπτά της ώρας στην ισχαιμία, ενώ μετά την πάροδο 15 - 20 λεπτών η πιθανότητα εμφράγματος αυξάνεται σημαντικά.

Η στεφανιαία νόσος μπορεί να έχει μια αρκετά σταθερή πορεία, όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται σταδιακά και συμβαίνουν μόνο στην έντονη κόπωση. Αυτό συμβαίνει λόγω σχετικής ελάττωσης της ροής του αίματος σε στιγμές όπου η καρδιά καλείται να αποδώσει περισσότερο έργο. Σε άλλες περιπτώσεις η στεφανιαία νόσος εμφανίζεται με αστάθεια: πρωτοεμφανιζόμενα συμπτώματα, στηθάγχη ηρεμίας ή βραδινή, που αφυπνίζει τον ασθενή. Η ασταθής στηθάγχη, αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα, έχει πιθανότητα περίπου 30% να οδηγήσει σε έμφραγμα. Δυστυχώς σε αρκετές περιπτώσεις και ιδίως σε νέους η στεφανιαία νόσος μπορεί να εμφανιστεί με αιφνίδιο θάνατο ως πρώτο σύμπτωμα. Αυτό καταδεικνύει τη σημασία της έγκαιρης πρόληψης. Το ιστορικό είναι καθοριστικό στην εκτίμηση για πιθανότητα ύπαρξης στεφανιαίας νόσου.

Από μόνο του, όμως, το ιστορικό συνήθως δεν αρκεί για να αποκλείσει την παρουσία στεφανιαίας νόσου, μια και το είδος και η εμφάνιση συμπτωμάτων ποικίλλουν ευρέως. Το ηλεκτροκαρδιογράφημα ηρεμίας μπορεί να καταδείξει την παρουσία μυοκαρδιακής βλάβης (εμφράγματος) πρόσφατου ή και παλαιότερου. Μικρά εμφράγματα ή βλάβες σε ηλεκτροκαρδιογραφικά «σιωπηλές» περιοχές της καρδιάς μπορεί να μην εμφανίζονται στο καρδιογράφημα. Η παρουσία ισχαιμίας μπορεί να διαγνωστεί μόνο αν η εξέταση γίνει την ώρα που ο ασθενής έχει συμπτώματα. Για τον λόγο αυτόν η διαγνωστική αξία του ηλεκτροκαρδιογραφήματος ηρεμίας για τη στεφανιαία νόσο είναι γενικά χαμηλή. Το τρίπλεξ καρδιάς εκτιμά τη συνολική και τμηματική συστολική λειτουργικότητά της. Tο υπερηχογράφημα ηρεμίας όπως και το ηλεκτροκαρδιογράφημα έχουν μικρή αξία για τη διάγνωση της στεφανιαίας νόσου πριν αυτή προκαλέσει μόνιμες βλάβες. Κομβικό σημείο για τη διάγνωση της στεφανιαίας νόσου έχουν τα stress τεστ. Η απλούστερη μορφή είναι το τεστ κόπωσης σε κυλιόμενο διάδρομο, κατά το οποίο ο εξεταζόμενος περπατά με σταδιακά αυξανόμενη ταχύτητα και κλίση στο διάδρομο, ενώ παρακολουθείται συνεχώς ο σφυγμός, η αρτηριακή πίεση και το ηλεκτροκαρδιογράφημα. Αν στην έντονη άσκηση δεν μεταβληθεί το ηλεκτροκαρδιογράφημα, εμμέσως και εκ του αποτελέσματος, συμπεραίνουμε ότι η πιθανότητα να υπάρχουν σημαντικές στενώσεις στα στεφανιαία αγγεία είναι μικρή.

Πιο ακριβείς διαγνωστικά εξετάσεις είναι αυτές στις οποίες εκτός του ηλεκτροκαρδιογραφήματος παρακολουθείται επίσης η αιμάτωση του μυοκαρδίου στην άσκηση και στην ηρεμία (σπινθηρογράφημα) ή η κινητικότητα των τοιχωμάτων της καρδιάς (stress echo). Με τις απεικονιστικές αυτές μεθόδους αυξάνεται η πιθανότητα πρώιμης διάγνωσης κλινικά σημαντικών στενώσεων των στεφανιαίων αρτηριών, όπου η παρουσία τους εκφράζεται ως διαταραχή αιμάτωσης ή κινητικότητας με το stress. Ο πιο άμεσος τρόπος εκτίμησης της στεφανιαίας νόσου είναι με στεφανιογραφία. Η επεμβατική εκλεκτική σκιαγράφηση των στεφανιαίων είναι η καλύτερη μέθοδος προκειμένου να εκτιμηθεί η παρουσία και βαρύτητα της στεφανιαίας νόσου.

Την τελευταία πενταετία έχει αναπτυχθεί και η αναίμακτη στεφανιογραφία, όπου το σκιαγραφικό εγχέεται από τη φλέβα και λαμβάνεται υψηλής ευκρίνειας αξονική τομογραφία στην καρδιά στη διάρκεια μιας συγκράτησης της αναπνοής. Η διαγνωστική αξία της αξονικής στεφανιογραφίας έγκειται κυρίως στον αποκλεισμό της ύπαρξης στεφανιαίας νόσου σε ασθενείς με χαμηλή ή ενδιάμεση πιθανότητα. Οι εξετάσεις για τη διάγνωση της στεφανιαίας νόσου έχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Όσο πιο ακριβής είναι μια εξέταση, τόσο και οι κίνδυνοι που σχετίζονται με αυτήν αυξάνονται. Για παράδειγμα, η επεμβατική στεφανιογραφία που είναι η απόλυτα καθοριστική εξέταση έχει κίνδυνο περίπου 1/1.000 για σοβαρές επιπλοκές (εγκεφαλικό επεισόδιο, έμφραγμα, θάνατο). Επιπλέον η έκθεση σε ακτινοβολία που έχουν το σπινθηρογράφημα και η στεφανιογραφία δεν είναι αμελητέα, αυξάνοντας τον κίνδυνο καρκινογένεσης στο απώτερο μέλλον.

Συνεπώς, η επιλογή της πλέον κατάλληλης εξέτασης για τον κάθε ασθενή πρέπει να γίνεται από τον θεράποντα καρδιολόγο. Σε κάθε περίπτωση, η διακοπή του καπνίσματος και η κατάλληλη ρύθμιση των λοιπών παραγόντων κινδύνου (αρτηριακή πίεση, σάκχαρο, χοληστερίνη) είναι βέβαιο ότι ελαττώνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών συμβάντων και πρέπει να εφαρμόζεται προληπτικά σε όλους ανεξαιρέτως.

Οι Τέσσερις Βαλβίδες της Καρδιάς

Η καρδιά διαθέτει τέσσερις βαλβίδες που χρησιμεύουν στο να επιτρέπουν την δίοδο του αίματος προς μία μόνο κατεύθυνση και να εμποδίζουν την παλινδρόμησή του κατά τη διάρκεια της καρδιακής συστολής. Για παράδειγμα, η μιτροειδής βαλβίδα ανοίγει κατά τη διάρκεια της συστολής του αριστερού κόλπου και το αίμα περνάει στην αριστερή κοιλία, ενώ κλείνει κατά τη σύσπαση της κοιλίας και απαγορεύει την αντίστροφη ροή του αίματος προς τον κόλπο. Οι βαλβίδες έχουν λεπτές και σύνθετες δομές. Αποτελούνται από μικρά μέρη ιστού, πολύ λεπτού μα ισχυρού, και υποχρεώνουν το αίμα που βρίσκεται στην καρδιά να κυλάει προς μια μοναδική κατεύθυνση.

Αυτές οι βαλβίδες είναι:

  • η τριγλώχινα μεταξύ δεξιού κόλπου και δεξιάς κοιλίας,
  • η πνευμονική μεταξύ δεξιάς κοιλίας και πνευμονικής αρτηρίας,
  • η μιτροειδής ή διγλώχινα μεταξύ αριστερού κόλπου και αριστερής κοιλίας και
  • η αορτική μεταξύ αριστερής κοιλίας και αορτής.

[Επεξεργασία] Οι στεφανιαίες αρτηρίες

Είναι δύο αγγεία (αριστερή και δεξιά) και η αρχή τους βρίσκεται στο αρχικό μέρος της αορτής. Η αριστερή είναι συνήθως πιο μεγάλη από τη δεξιά. Επειδή η αριστερή χωρίζεται, λίγο μετά την αρχή της, σε δύο κλάδους από λειτουργικής πλευράς, οι στεφανιαίες μπορούν να θεωρηθούν και τρεις.

Απινιδωτές

Του ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΣΤΕΦΑΝΑΔΗ, καθηγητή Καρδιολογίας, διευθυντή Α' Καρδιολογικής Κλινικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, «Ιπποκράτειο» ΓΝΑ, προέδρου Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, e-mail: chstefan@med.uoa.gr

Σε ασθενείς με κακοήθεις, απειλητικές για την ζωή αρρυθμίες, όπως είναι η κοιλιακή μαρμαρυγή και η κοιλιακή ταχυκαρδία, η εμφύτευση απινιδωτή, μιας συσκευής που χορηγεί την κατάλληλη στιγμή ηλεκτρικό σοκ, είναι απαραίτητη.

Για τη συγκεκριμένη ομάδα ασθενών η φαρμακευτική αγωγή μόνο δεν αρκεί και ο εμφυτεύσιμος απινιδωτής είναι αναγκαίος για την παράταση της ζωής τους, για την αποτροπή ενός μοιραίου αρρυθμιολογικού επεισοδίου.

Εντούτοις, αν και ο εμφυτεύσιμος απινιδωτής παίζει σημαντικό ρόλο στην επιβίωση, προκαλεί έντονο άγχος στους ασθενείς, ιδιαίτερα τον πρώτο χρόνο μετά την εμφύτευσή του. Οι ασθενείς που υποβάλλονται σε αυτή τη θεραπεία τον πρώτο χρόνο μετά την εμφύτευση του απινιδωτή συχνά παρουσιάζουν κατάθλιψη, υπερβολική ανησυχία και εικόνα μετατραυματικού στρες. Αυτό τουλάχιστον έδειξε μια μελέτη, η οποία μέτρησε με ειδικά τεστ τα επίπεδα κατάθλιψης, άγχους και στρες. Η ίδια, όμως μελέτη έδειξε, ότι με την πάροδο του χρόνου, η ανησυχία και το άγχος μειώθηκαν σημαντικά, όχι όμως και η κατάθλιψη.

Στην προαναφερθείσα μελέτη δύο πράγματα έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση. Πρώτον, τα επίπεδα κατάθλιψης, ανησυχίας και μετατραυματικού στρες στους ασθενείς που είχαν δεχτεί ηλεκτρικό σοκ ήταν παρόμοια με εκείνα στους ασθενείς που δεν είχαν δεχτεί αντίστοιχη θεραπεία. Δεύτερον, μετά το πέρας του πρώτου χρόνου, περίπου 10% των ασθενών εξακολουθούσε να υποφέρει από κατάθλιψη, υπερβολική ανησυχία και μετατραυματικό άγχος.

Η αιτιολογία της έντονης ψυχολογικής πίεσης στη συγκεκριμένη ομάδα ασθενών δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη. Ισως, οφείλεται στο ιδιαιτέρως επιβαρημένο ιστορικό αυτών των ασθενών, οι οποίοι στο παρελθόν εκδήλωσαν επεισόδια κοιλιακής ταχυκαρδίας ή οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου ή καρδιακή ανεπάρκεια με κακή λειτουργικότητα της καρδιάς, με συνέπεια την εμφάνιση κατάθλιψης, ανησυχίας και άγχους. Ενδεχομένως, λοιπόν, η σοβαρή ψυχοπαθολογία να μην είναι άμεσο αποτέλεσμα της εμφύτευσης του απινιδωτή, αλλά να είναι απόρροια της ήδη επιβαρημένης ψυχολογικής κατάστασης του ασθενούς. Γι'αυτό και η μερική ψυχολογική βελτίωση κάποιων ασθενών μετά την εμφύτευση του απινιδωτή μπορεί να αντανακλά την ανακούφιση μετά την εφαρμογή μιας σημαντικής για την επιβίωση θεραπείας. Βέβαια, η βελτίωση της ψυχολογίας δεν αποκλείεται να οφείλεται και στην άρση των αρχικών περιορισμών που επιβάλλονται αμέσως μετά την εμφύτευση του απινιδωτή, όπως είναι η προσοχή στο άκρο κοντά στο οποίο τοποθετήθηκε και η αυστηρή τήρηση των προγραμματισμένων ραντεβού για την κοπή των ραμμάτων και τον περαιτέρω έλεγχο και προγραμματισμό του απινιδωτή.

Τα ευρήματα της παραπάνω μελέτης δείχνουν ότι οι ασθενείς με εμφυτεύσιμο απινιδωτή υπόκεινται σε μια μεγάλη ψυχολογική πίεση και υπογραμμίζουν την ανάγκη παροχής ειδικής υποστήριξης. Οπως οι ασθενείς θεραπεύονται με β-αναστολείς, \με στατίνες ή με άλλο απαραίτητο για την υποκείμενη καρδιακή πάθησή τους φάρμακο, έτσι πρέπει να εκτιμώνται και να θεραπεύονται για την επιβαρημένη ψυχολογική τους κατάσταση με αντικαταθλιπτικά ή αγχολυτικά φάρμακα. Πολλές φορές, ο καρδιολόγος δεν είναι επαρκής για να αντιμετωπίσει και να υποστηρίξει ψυχολογικά ασθενείς με πολύ σοβαρή ψυχοπαθολογία, ίσως, όμως, θα είναι ο πρώτος που θα κληθεί να θέσει τη διάγνωση. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται η αναφορά σε ειδικό ψυχολόγο ή ψυχίατρο, ο οποίος θα μπορέσει να βοηθήσει αποτελεσματικά τον ασθενή με την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή.

Υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια

Συγγραφείς: Α. Αναστασάκης, Κ. Ριτσάτος, Β. Ρεντούμη

Τι είναι η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια;

Το κύριο χαρακτηριστικό της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας είναι η υπερβολική πάχυνση του καρδιακού μυ (υπερτροφία σημαίνει πάχυνση). Ο καρδιακός μυς είναι δυνατό να παχυνθεί σε φυσιολογικά άτομα ως αποτέλεσμα υψηλής αρτηριακής πίεσης ή παρατεταμένης αθλητικής δραστηριότητας. Στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια όμως η πάχυνση του καρδιακού μυ συμβαίνει χωρίς κάποια προφανή αιτία. Επιπρόσθετα, η μικροσκοπική εξέταση του καρδιακού μυ στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια δείχνει ανωμαλίες του μυ. Η φυσιολογική διάταξη των μυοκαρδιακών κυττάρων λείπει και η ανωμαλία αυτή καλείται μυοκαρδιακή αταξία (myocardial disarray)

Μυοκαρδιακή «Αταξία»: Τα παραπάνω σχήματα αντιπαραθέτουν την κανονική, παράλληλη διάταξη των μυοκαρδιακών κυττάρων σε μια φυσιολογική καρδιά με την ανώμαλη, αποδιοργανωμένη διάταξη των μυοκαρδιακών κυττάρων ή τη μυοκαρδιακή αναρχία που παρατηρείται σε μερικά τμήματα της καρδιάς στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια.

Ιστορικά δεδομένα και άλλες ονομασίες

Η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια διαγνώστηκε και προσδιορίστηκε σαν νοσολογική οντότητα για πρώτη φορά στο τέλος της δεκαετίας του� 50. Η πάθηση έχει γίνει γνωστή με διάφορα ονόματα όπως υπερτροφική αποφρακτική μυοκαρδιοπάθεια, ιδιοπαθής υπερτροφική υποαορτική στένωση και μυική υποαορτική στένωση. Σήμερα ο περισσότερο χρησιμοποιούμενος ευρύτερα αποδεκτός όρος είναι υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια.

Πόσο συχνή είναι η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια;

Πρόσφατες μελέτες στην Αμερική έδειξαν ότι η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια είναι περισσότερο συχνή από ότι παλαιότερα πιστεύαμε. Υπολογίζεται ότι περίπου 1 στα 500 άτομα του πληθυσμού εμφανίζουν την πάθηση.

Ένας από τους σημαντικούς στόχους της Μονάδας Κληρονομικών Καρδιαγγειακών Παθήσεων είναι να προσδιοριστεί ακριβώς πόσα άτομα και οικογένειες στην Ελλάδα εμφανίζουν υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια.

Ποιο είναι το αίτιο της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας;

Το αίτιο της υπερτροφικής είναι μια ανωμαλία του γενετικού υλικού που αφορά τις πρωτεΐνες του καρδιακού μυός. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων η πάθηση κληρονομείται. Στους υπόλοιπους είτε δεν υπάρχουν στοιχεία κληρονομικότητας είτε οι πληροφορίες για την οικογένεια του πάσχοντα είναι ανεπαρκείς για να εκτιμηθεί η κληρονομικότητα της πάθησης. Στις προσβεβλημένες οικογένειες η πάθηση περνά από τη μια γενιά στην άλλη χωρίς να παρακάμπτονται γενιές. Ο τύπος αυτός κληρονομικότητας καλείται επικρατών και η πάθηση μπορεί να κληρονομηθεί από προσβεβλημένους τόσο άντρες όσο και γυναίκες.

Γενεαλογικό δέντρο. Το γενεαλογικό αυτό δέντρο δείχνει τέσσερις γενιές. Αυτός καλείται επικρατών τύπος κληρονομικότητας. Κάθε παιδί ενός προσβεβλημένου ατόμου έχει 50% πιθανότητα να κληρονομήσει την πάθηση.

Νέα δεδομένα

Πρόσφατες έρευνες έχουν προσδιορίσει ανωμαλίες σε τουλάχιστον 11 γονίδια που θεωρούνται σημαντικά για την ανάπτυξη των κυττάρων του καρδιακού μυ. Η ανωμαλία είναι γνωστή ως μετάλλαξη και μπορεί να παρομοιαστεί σαν ένα λάθος συλλαβισμού του γενετικού κώδικα που υπάρχει στο DNA του κυττάρου. Σε ποσοστό περίπου 70% των οικογενειών, οι πάσχοντες εμφανίζουν μεταλλάξεις του γονιδίου της μυοσίνης, της τροπονίνης T, της τροπονίνης I, της α-τροπομυοσίνης, της συνδεόμενης με την καρδιακή μυοσίνη πρωτεΐνης-C και της ρυθμιστικής και δομικής πρωτεΐνης των ελαφρών αλυσίδων. Όλες οι παραπάνω πρωτεΐνες είναι απαραίτητες για την καρδιακή συστολή.

Η ανακάλυψη των ανωμαλιών των γονιδίων αποτελεί ένα σημαντικό βήμα στην ανεύρεση του αιτίου της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας. Τελικά, αυτή θα επιτρέπει τη διάγνωση της πάθησης από την εξέταση ενός δείγματος αίματος ή σίελου, γεγονός εξαιρετικά χρήσιμο στην περίπτωση παιδιών, εφήβων, αθλητών και ανθρώπων που έχουν και άλλες παθήσεις συγχρόνως όπως υπέρταση και στένωση αορτής.

Συνεχιζόμενη έρευνα σκοπεύει να προσδιορίσει και άλλα γονίδια που οι βλάβες τους προκαλούν υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια και να κατανοήσει πως αυτές οι ανωμαλίες των γονιδίων έχουν ως αποτέλεσμα τις καρδιακές ανωμαλίες που παρατηρούνται στην πάθηση. Τέτοιου είδους έρευνα λαμβάνει χώρα σε παγκόσμιο επίπεδο, παράλληλα με την ερευνητική προσπάθεια να προσδιοριστούν άλλα γονίδια, τα οποία ίσως τροποποιούν τη νόσο και έτσι εξηγούν το γεγονός ότι άτομα της ίδιας οικογένειας εμφανίζουν πολύ διαφορετικούς τύπους υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας.

Πάνω σε αυτό το πεδίο αναπτύσσεται και η έρευνα που γίνεται στη Μοναδα μας σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου.

Πώς η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια επηρεάζει την καρδιά;

Η φυσιολογική καρδιά

Προκειμένου να κατανοήσει κανείς τις ανωμαλίες που παρατηρούνται στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια είναι απαραίτητο να γνωρίζει τη δομή και λειτουργία της φυσιολογικής καρδιάς.

Το παρακάτω σχήμα απεικονίζει μια φυσιολογική καρδιά υποδεικνύοντας με βέλη τις καρδιακές κοιλότητες, τις βαλβίδες και την κατεύθυνση της αιματικής ροής. Τα τοιχώματα της καρδιάς αποτελούνται από ειδικό μυ, γνωστό ως μυοκάρδιο.

Η καρδιά στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια

Η κύρια ανωμαλία της καρδιάς στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια είναι η υπερβολική πάχυνση του καρδιακού μυ. Η κατα­νομή της πάχυνσης (υπερτροφίας) ποικίλει. Η αριστερή κοιλία προσβάλλεται σχεδόν πάντοτε, ενώ σε μερικούς ασθενείς παχύνεται και ο μυς της δεξιάς κοιλίας.

Ασύμμετρη υπερτροφία του μεσοκοιλιακού διαφράγματος

Το παρακάτω σχήμα δείχνει τη συχνότερη μορφή υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας όπου η πάχυνση του μυ παρατηρείται κυρίως στο μεσοκοιλιακό διάφραγμα (το διαχωριστικό τοίχωμα μεταξύ δεξιάς και αριστερής κοιλίας της καρδιάς).

Όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα, η υπερτροφία είναι συνήθως μεγαλύτερη στο ανώτερο τμήμα του μεσοκοιλιακού διαφράγματος, στην περιοχή όπου το αίμα εξέρχεται από την καρδιά στην αορτή ή τον χώρο εξόδου της αριστερής κοιλίας.

Η πάχυνση του μυ στην περιοχή αυτή είναι δυνατό να προκαλέσει στένωση του χώρου εξόδου. Στην περίπτωση αυτή, κατά τη διάρκεια της εξώθησης του αίματος από την καρδιά η μιτροειδής βαλβίδα ακουμπά το μεσοκοιλιακό διάφραγμα (φυσιολογικά υπάρχει απόσταση μεταξύ των δύο αυτών δομών).

Ασύμμετρη υπερτροφία και απόφραξη

Αυτή η στένωση του χώρου εξόδου έχει επίπτωση στη φυσιολογική εξώθηση του αίματος με αποτέλεσμα να προκαλείται στροβιλώδης ροή αίματος και μερικές φορές δυσκολία στην έξοδο του αίματος. Η στροβιλώδης ροή δημιουργεί φύσημα, το οποίο είναι ακουστό με το στηθοσκόπιο. Σε τέτοιους ασθενείς, η ανώμαλη θέση της μιτροειδούς βαλβίδας είναι δυνατό να προκαλέσει διαφυγή αίματος. (παλινδρόμηση αίματος στον ΑΡ. κόλπο). Αυτό καλείται ανεπάρκεια μιτρο­ειδούς και μπορεί επίσης να προκαλεί ένα φύσημα.

Άλλες μορφές πάχυνσης του μυός

Σε ποσοστό περίπου 20-25% των ασθενών η πάχυνση του μυ κατανέμεται ομοιόμορφα σε όλο το τοίχωμα της κοιλίας. Αυτό είναι γνωστό ως συμμετρική ή συγκεντρική υπερτροφία της αριστεράς κοιλίας. Σε ένα μικρό ποσοστό ασθενών (περίπου 5-10%) η πάχυνση του μυ εμφανίζεται κυρίως στην κορυφή της καρδιάς. Ο τύπος αυτός υπερτροφίας απαντάται περισσότερο συχνά στην Ιαπωνία σε σχέση με άλλες χώρες. Οι ασθενείς με συγκεντρική και κορυφαία υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια συνήθως δεν εμφανίζουν φύσημα.

Λειτουργία της καρδιάς στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια

Ο παχυσμένος μυς συνήθως συσπάται καλά και εξωθεί το περισσότερο από το αίμα που βρίσκεται μέσα στις κοιλότητες της καρδιάς. Όμως, ο μυς στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια είναι συχνά άκαμπτος (λιγοτερο ελαστικος) με μειωμένη ικανότητα χάλασης, απαιτώντας υψηλότερες πιέσεις από το φυσιολογικό για να εκπτυχθεί κατά την εισροή αίματος στις καρδιακές κοιλότητες. Έτσι, το ποσό του αίματος που η καρδιά μπορεί να δεχθεί μειώνεται με αποτέλεσμα να μειώνεται το ποσό του αίματος που μπορεί να εκτοξευθεί στην επόμενη καρδιακή συστολή.

Έχουμε δηλαδή μια καρδιά που συσπάται καλά, αλλά στη φάση που διαστέλλεται για να δεχθεί αίμα δεν έχει την φυσιολογικη ελαστικότητα.

Μερικές φορές παρατηρείται ελάχιστη ή καθόλου υπερτροφία αλλά σοβαρός περιορισμός της ομαλής ροής αίματος στις κοιλίες. Στην περίπτωση αυτή η διαφορική διάγνωση από περιοριστική μυοκαρδιοπάθεια είναι δύσκολη και η ακριβής διάγνωση βασίζεται στην παρουσία άλλων χαρακτηριστικών των δύο καταστάσεων.

Μυοκαρδιακά κύτταρα κάτω από το μικροσκόπιο

Η μικροσκοπική εξέταση του καρδιακού μυ στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια δείχνει ότι η φυσιολογική παράλληλη διάταξη των μυοκαρδιακών κυττάρων έχει χαθεί. Τα κύτταρα εμφανίζονται αποδιοργανωμένα. Η ανωμαλία αυτή καλείται μυοκαρδιακή αταξία. Είναι πιθανό ότι η μυοκαρδιακή αταξία επιδρά στη φυσιολογική μετάδοση του ηλεκτρικού ερεθίσματος της καρδιάς και προδιαθέτει για ανωμαλίες του καρδιακού ρυθμού.

Φυσιολογικά τμήματα της καρδιάς στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια

Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι τα τμήματα της καρδιάς που συχνά προσβάλλονται σε άλλες παθήσεις π.χ βαλβίδες και στεφανιαία αγγεία (τα αγγεία που τροφοδοτούν με αίμα την καρδιά) είναι φυσιολογικά στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια.

Πότε εμφανίζεται η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια;

Αν και είναι πιθανό η υπερτροφία να υπάρχει κατά την γέννηση ή κατά την παιδική ηλικία, η καρδιά τις περισσότερες φορές είναι φυσιολογική στις ηλικίες αυτές. Σε σπάνιες περιπτώσεις, η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια είναι το αίτιο ενός θνησιγενούς εμβρύου (έμβρυο που γεννιέται νεκρό). Η πάθηση μπορεί επίσης να εμφανιστεί κατά τη νεογνική ηλικία, όπου αν εμφανιστεί με τη μορφή της συμφορητικής καρδιακής ανεπάρκειας μπορεί να καταλήξει στο θάνατο.

Συνήθως όμως η υπερτροφία αναπτύσσεται παράλληλα με την ανάπτυξη του οργανισμού και είναι εμφανής με το τέλος της εφηβείας ή νωρίς στη δεκαετία των� 20. Μετά από αυτή την ηλικία φαίνεται ότι δεν υπάρχει σημαντική διαφορά στο πάχος του καρδιακού μυ σε όλη τη διάρκεια της ενήλικης ζωής. Παιδιά και έφηβοι με την πάθηση συνήθως εντοπίζονται κατά τον έλεγχο της οικογένειας που γίνεται με αφορμή τη διάγνωση της πάθησης σε κάποιο από τα ενήλικα μέλη της.

Από τους ενήλικες αυτούς περίπου 50% εμφανίζουν συμπτώματα. Στους υπόλοιπους η διάγνωση τίθεται είτε κατά τον έλεγχο της οικογένειας είτε με αφορμή ένα φύσημα είτε λόγω ανωμαλιών σε ηλεκτροκαρδιογράφημα ή/και υπερηχοκαρδιογράφημα ρουτίνας. Τελευταία ανακαλύφθηκαν και μορφές της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας (20-25% της νόσου) που η υπερτροφία εμφανίζεται σε ηλικία γύρω στα 50 χρόνια.

Τι συμπτώματα προκαλεί η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια;

Δεν υπάρχουν συμπτώματα ειδικά για την υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια. Το αίτιο για την εμφάνιση των συμπτωμάτων συχνά δεν είναι εμφανές. Η εμφάνιση συμπτωμάτων μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε ηλικία, ενώ η πάθηση μπορεί να είναι ήδη γνωστή για πολύ καιρό. Τα συμπτώματα μπορεί να είναι:

Δύσπνοια

Η ικανότητα για άσκηση δυνατό να περιορίζεται λόγω δύσπνοιας και εύκολης κόπωσης. Οι περισσότεροι ασθενείς εμφανίζουν μικρό περιορισμό της ικανότητας για άσκηση. Σε λίγες περιπτώσεις εμφανίζεται σημαντικός περιορισμός και σε ένα μικρό αριθμό ασθενών παρατηρείται δύσπνοια ηρεμίας.

Πόνος στο στήθος

Ο πόνος στο στήθος (συχνά καλείται στηθάγχη) αποτελεί συχνό σύμπτωμα. Συνήθως εμφανίζεται στην προσπάθεια και υποχωρεί με τη διακοπή της. Μπορεί όμως να εμφανιστεί τόσο στην ηρεμία όσο και κατά τον ύπνο και να επιμένει. Το αίτιο του πόνου πιστεύεται ότι είναι η ανεπαρκής παροχή οξυγόνου στο μυοκάρδιο. Στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια τα μεγάλα στεφανιαία αγγεία είναι συνήθως φυσιολογικά, όμως ο πολύ παχυσμένος καρδιακός μυς απαιτεί αυξημένη παροχή οξυγόνου που σε μερικές περιπτώσεις δεν είναι δυνατό να προσφερθεί.

Αίσθημα παλμών

Συχνά αισθανόμαστε μία έκτακτη καρδιακή συστολή ή κάποιες «διακοπές» στη λειτουργία της καρδιάς, αλλά αυτό είναι συνήθως φυσιολογικό. Μερικές φορές όμως το γεγονός ότι αισθανό­μαστε τους κτύπους της καρδιάς υποδηλώνει έναν ανώμαλο καρδιακό ρυθμό. Υπάρχει περίπτωση το αίσθημα παλμών να εμφανιστεί ξαφνικά, να είναι πολύ γρήγοροι οι κτύποι της καρδιάς, ενώ να εμφανιστεί εφίδρωση και αίσθημα ζάλης. Το αίτιο αυτών των επεισοδίων θα πρέπει να προσδιορισθεί και να αντιμετωπιστεί.

Αίσθημα ζάλης και συγκοπτικά επεισόδια

Οι ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια συχνά εμφανίζουν αίσθημα ζάλης, καθώς και συγκοπτικά επεισόδια. Τα επεισόδια μπορεί να συμβούν σε σχέση με τη σωματική άσκηση, με αίσθημα παλμών ή χωρίς προφανές εκλυτικό αίτιο. Τα αίτια για αυτά τα επεισόδια δεν είναι πάντα προφανή. Μπορεί να οφείλονται είτε σε ανωμαλία του καρδιακού ρυθμού είτε σε πτώση της αρτηριακής πίεσης. Επεισόδια ζάλης και φυσικά ένα συγκοπτικό επεισόδιο θα πρέπει να αναφέρονται στο γιατρό και να διερευνούνται ανάλογα.

Φυσική εξέταση

Στην πλειοψηφία των ασθενών με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια η φυσική εξέταση δεν αποκαλύπτει ιδιαίτερα ευρήματα και οι ανωμαλίες που παρατηρούνται είναι ήπιες. Οι περισσότεροι ασθενείς έχουν ένα ισχυρό ή «πεταχτό σαν τίναγμα» σφυγμό και ένα ισχυρό καρδιακό κτύπο που γίνεται αισθητός στο αριστερό τμήμα του θώρακα. Και τα δύο παραπάνω ευρήματα αντανακλούν μια παχυσμένη καρδιά που συστέλλεται ισχυρά.

Όμως η περισσότερο εμφανής ανωμαλία κατά τη φυσική εξέταση είναι το φύσημα που παρατηρείται σε ποσοστό 30-40% των ασθενών.

Πώς γίνεται η διάγνωση της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας

Την υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια μπορεί να την υποπτευθούμε με αφορμή τα συμπτώματα, ένα φύσημα ή ένα ανώμαλο ηλεκτροκαρδιογράφημα. Ένας ασθενής με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια μπορεί να εμφανιστεί με οποιοδήποτε από τα συμπτώματα που αναφέρθηκαν παραπάνω, επειδή όμως τα συμπτώματα αυτά μπορεί να προκληθούν από ένα μεγάλο αριθμό παθήσεων απαιτείται επιπλέον έλεγχος με άλλες διαγνωστικές εξετάσεις.

Ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ)

Το ηλεκτροκαρδιογράφημα καταγράφει το ηλεκτρικό σήμα που παράγεται στην καρδιά και γίνεται με την τοποθέτηση ηλεκτροδίων στο στήθος, τους καρπούς και τους αστραγάλους. Στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια το ΗΚΓ συνήθως εμφανίζει ένα ανώμαλο ηλεκτρικό σήμα που οφείλεται στο παχυσμένο μυοκάρδιο και στην αποδιοργάνωση της δομής του. Σε ένα μικρό ποσοστό ασθενών το ΗΚΓ μπορεί να είναι φυσιολογικό ή να εμφανίζει ήπιες μόνο διαταραχές. Οι ανωμαλίες που παρατηρούνται στο ΗΚΓ είναι μη ειδικές για την υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια και συναντώνται και σε άλλες παθήσεις.

Υπερηχοκαρδιογράφημα

Σήμερα η διάγνωση της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας γίνεται με έναν ανιχνευτή υπερήχων της καρδιάς που καλείται υπερηχοκαρδιογράφημα ή υπέρηχο για συντομία. Όπως και το ΗΚΓ, το υπέρηχο είναι μια απόλυτα ασφαλής εξέταση και μας επιτρέπει να έχουμε μια εικόνα της καρδιάς, όπου η υπέρμετρη πάχυνση του καρδιακού μυ μπορεί εύκολα να μετρηθεί.

Πρόσθετος εξοπλισμός, που καλείται υπέρηχο Doppler, μπορεί να δημιουργήσει μια χρωματική απεικόνιση της αιματικής ροής μέσα στην καρδιά και να μετρήσει τη συσπαστικότητα και την πλήρωση της καρδιάς. Επίσης μπορεί να ανιχνεύσει τη στροβιλώδη ροή του αίματος.

Έτσι το υπέρηχο μας παρέχει τη δυνατότητα για μια λεπτομερή εκτίμηση της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας.

Άλλες διαγνωστικές εξετάσεις που μπορεί να χρειαστούν

Επιπρόσθετες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν για την εκτίμηση των συμπτωμάτων, του κινδύνου των επιπλοκών, ιδιαίτερα του αιφνίδιου θανάτου, και της επιλογής της καλύτερης θεραπείας.

Καθετηριασμός καρδιάς

Οι ασθενείς με δύσπνοια ή στηθάγχη μπορεί να χρειαστούν καθετηριασμό καρδιάς. Κατά την εξέταση αυτή ένας πολύ λεπτός και εύκαμπτος σωλήνας εισάγεται από ένα αγγείο (συνήθως στη βουβωνική περιοχή) στην καρδιά κάτω από ακτινοσκοπικό έλεγχο.

Μετρούνται οι πιέσεις στο εσωτερικό της καρδιάς και γίνεται μια κοιλιογραφία της καρδιάς για να εκτιμηθεί η ανεπάρκεια της μιτροειδούς ή άλλης βαλβίδας και η συνολική λειτουργία της καρδιάς.

Στεφανιογραφία

Οι ασθενείς που εμφανίζουν πόνο στο στήθος μπορεί να χρειαστούν στεφανιογραφία. Η εξέταση αυτή είναι μια ακτινογραφία των στεφανιαίων αρτηριών προκειμένου να καθοριστεί αν αυτές εμφανίζουν βλάβες και εκτελείται κατά τη διάρκεια του καθετηριασμού της καρδιάς.

Ηλεκτροφυσιολογικός έλεγχος

Η εξέταση αυτή είναι μια εξειδικευμένη μορφή καθετηριασμού που εκτελείται για να καθοριστεί ο κίνδυνος της ηλεκτρικής αστάθειας που μπορεί να προδιαθέτει για αιφνίδιο θάνατο. Ο ηλεκτροφυσιολογικός έλεγχος συνεπάγεται την είσοδο λεπτών καλωδίων από τις φλέβες στη βουβωνική περιοχή, το βραχίονα ή τον ώμο στην καρδιά κάτω από ακτινοσκοπικό έλεγχο. Τα καλώδια αυτά στη συνέχεια χρησιμοποιούνται για την δημιουργία ηλεκτρικού ερεθίσματος και την καταγραφή της απάντησης του ηλεκτρικού συστήματος της καρδιάς. Τέτοιος έλεγχος στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια γίνεται σε σπάνιες περιπτώσεις κυρίως για τη μελέτη των συγκοπτικών επεισοδίων.

Να σημειωθεί ότι τόσο ο καρδιακός καθετηριασμός -στεφανιογραφία- όσο και ο ηλεκτροφυσιολογικός έλεγχος, είναι κατά κανόνα ανώδυνες επεμβάσεις και γίνονται χωρίς γενική αναισθησία.

Δοκιμασία καρδιοαναπνευστικής κοπώσεως

Η σοβαρότητα του περιορισμού της ικανότητας για άσκηση και το αποτέλεσμα της θεραπείας μπορούν να εκτιμηθούν με τη δοκιμασία καρδιοαναπνευστικης κοπώσεως σε ποδήλατο ή κυλιόμενο τάπητα. Η δοκιμασία καρδιοαναπνευστικής κοπώσεως επίσης παρέχει μια αντικειμενική εκτίμηση της βελτίωσης, της σταθερότητας, ή της επιδείνωσης, με την πάροδο του χρόνου. Επίσης μας επιτρέπει να δούμε τη συμπεριφορά της αρτηριακής πίεσης κατά την άσκηση.

Συνεχής καταγραφή ηλεκτροκαρδιογραφήματος (Holter)

Η εξέταση αυτή είναι μια συνεχόμενη καταγραφή των καρδιακών κτύπων για διάστημα 24 ή 48 ωρών. Το Holter είναι μια απλή και ασφαλής εξέταση που μπορεί να ανιχνεύσει ανωμαλίες του καρδιακού ρυθμού (αρρυθμίες).

Ραδιοϊσοτοπικές μελέτες

Σ� αυτές τις εξετάσεις, ουσίες που εκπέμπουν ακτινοβολία χορηγούνται ενδοφλέβια. Είναι δυνατή η εκτίμηση της συσπαστικότητας, της πλήρωσης, της δομής και της λειτουργίας της καρδιάς, καθώς και προσφορά αίματος σ� αυτή κατά την ηρεμία και την κόπωση.

Πώς είναι η εικόνα των προσβεβλημένων ατόμων;

Η βαρύτητα των συμπτωμάτων και ο κίνδυνος των επιπλοκών ποικίλλει ευρέως μεταξύ των ασθενών αλλά θα πρέπει να τονιστεί ότι πολλοί πάσχοντες δεν εμφανίζουν ποτέ κανένα πρόβλημα που σχετίζεται με την πάθηση. Κάθε προσβεβλημένο άτομο όμως θα πρέπει να εκτιμάται εξατομικευμένα και το φυλλάδιο αυτό κάνει μια γενική παρουσίαση της εικόνας των προσβεβλημένων ατόμων.

Πορεία των συμπτωμάτων

Γενικά, τα συμπτώματα, άσχετα με το αν είναι ήπια ή σοβαρά, παραμένουν σταθερά κατά τη διάρκεια της ενήλικης ζωής.

Μερικοί ασθενείς εμφανίζουν επιδείνωση των συμπτωμάτων σε προχωρημένη ηλικία και αυτό ίσως οφείλεται σε προοδευτική ακαμψία του καρδιακού μυ ή σε σπάνιες περιπτώσεις, σε ελάττωση της συσπαστικότητας της καρδιάς.

Επιπλοκές της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας

Σε ένα μικρό αριθμό ασθενών μπορούν να συμβούν κάποιες επιπλοκές όπως:

Αρρυθμίες

Οι αρρυθμίες, ανωμαλίες του καρδιακού ρυθμού, αποτελούν συχνή επιπλοκή. Συμπτώματα όπως αίσθημα παλμών μπορεί να εμφανιστούν, όχι όμως συχνά. Η δοκιμασία κοπώσεως ή το Holter μπορεί να ανιχνεύσει τις αρρυθμίες αυτές. Ιδιαίτερα σημαντικές είναι αρρυθμίες όπως η κοιλιακή ταχυκαρδία (προερχόμενη από τις κοιλίες) η κολπική μαρμαρυγή (αρρυθμία προερχόμενη από τους κόλπους), που απαιτούν ιδιαίτερη αντιμετώπιση.

Κολπική μαρμαρυγή

Ο φυσιολογικός, κανονικός ρυθμός της καρδιάς χάνεται και αντικαθίσταται από έναν ανώμαλο ρυθμό που μπορεί να είναι επεισοδιακός (παροξυσμική κολπική μαρμαρυγή) ή μόνιμος. Η απώλεια της φυσιολογικής κολπικής συστολής δημιουργεί κίνδυνο για τη δημιουργία θρόμβων στον κόλπο. Απαιτείται αντιπηκτική αγωγή και φάρμακα που μειώνουν την καρδιακή συχνότητα. Μερικές φορές απαιτείται ηλεκτρική ανάταξη προκειμένου να επανέλθει η καρδιά στο φυσιολογικό ρυθμό. Σε περίπτωση που κριθεί απαραίτητη γίνεται κάτω από γενική αναισθησία.

Ενδοκαρδίτιδα

Πρόκειται για μια φλεγμονή της καρδιάς που παρατηρείται σπάνια στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια. Μικρόβια που κυκλοφορούν στο αίμα μπορούν να προσκολληθούν στο εσωτερικό της καρδιάς που έρχεται σε επαφή με στροβιλώδη ροή αίματος. Χρειάζεται συζήτηση με το γιατρό για το ποιοι ασθενείς και σε ποιες επεμβάσεις χρειάζονται προληπτική αντιβίωση.

Καρδιακός αποκλεισμός

Το φυσιολογικό ηλεκτρικό σήμα μπορεί να μεταδίδεται προς τα κάτω στις κοιλίες με αργό ρυθμό ή ακόμα και να αποκλείεται τελείως (καρδιακός αποκλεισμός). Αυτό είναι σπάνιο, αν όμως παρουσιαστεί είναι απαραίτητη η εμφύτευση βηματοδότη.

Αιφνίδιος θάνατος

Ένας μικρός αριθμός ασθενών με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια έχει ένα αυξημένο κίνδυνο αιφνιδίου θανάτου, που μπορεί να συμβεί με λίγα ή χωρίς προειδοποιητικά συμπτώ­ματα. Η συστηματική εκτίμηση μπορεί να εντοπίσει την πλειοψηφία των ασθενών που βρίσκονται σε κίνδυνο, με το ενδεχόμενο εφαρμογής της ανάλογης θεραπείας. π.χ φάρμακα, βηματοδότη, εμφυτεύσιμο απινιδωτή.

Υπάρχει θεραπεία;

Προς το παρόν δεν υπάρχει πλήρης θεραπεία για την υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, αν και υπάρχει μια μικρή πιθανότητα ότι κάποια φάρμακα ίσως να μειώνουν το βαθμό πάχυνσης του καρδιακού μυ. Δυστυχώς όμως, καμιά θεραπεία δεν φαίνεται να επαναφέρει την καρδιά στο φυσιολογικό, ενώ συνεχίζονται οι έρευνες.

Είναι πιθανό να προέλθουν εξελίξεις από την πρόωρη ανακάλυψη των ατόμων που είναι «φορείς του παθολογικού γονιδίου» της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας και την εφαρμογή γενετικης θεραπείας που θα εμποδίσει την ανάπτυξη της υπερτροφίας.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Η θεραπεία σκοπεύει να βελτιώσει τα συμπτώματα και να προλάβει τις επιπλοκές. Παρ� όλο που η πάθηση δε μπορεί να θεραπευτεί εντελώς, υπάρχουν πολλές μορφές θεραπείας που μπορούν να βελτιώσουν τη λειτουργία της καρδιάς και να ανακουφίσουν από τα συμπτώματα. Πολλοί ασθενείς που έχουν ελάχιστα ή καθόλου συμπτώματα δεν χρειάζονται θεραπεία. Για εκείνους που απαιτείται θεραπεία, οι διαθέσιμοι τρόποι είναι:

Φαρμακευτική θεραπεία

Χειρουργική θεραπεία

Άλλες μορφές θεραπείας

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Φάρμακα χορηγούνται όταν ο ασθενής εμφανίζει μερικά ή όλα από τα συμπτώματα που αναφέρθηκαν παραπάνω. Η επιλογή του φαρμάκου ποικίλει από άτομο σε άτομο, οι κυριότερες όμως ομάδες που χρησιμοποιούνται είναι:

β-αποκλειστές

Οι β-αποκλειστές είναι φάρμακα που μειώνουν τους κτύπους και την ένταση που η καρδιά συσπάται. Είναι αποτελεσματικοί στην ανακούφιση του πόνου στο στήθος, της δύσπνοιας και του αισθήματος παλμών.

Είναι φάρμακα ευρέως διαδεδομένα στην κλινική πράξη για άλλες παθήσεις της καρδιάς και για αυξημένη αρτηριακή πίεση. Περιστασιακά, η υπερβολική μείωση της καρδιακής συχνότητας μπορεί να προκαλέσει εύκολη κόπωση. Υπάρχουν πολλοί β-αποκλειστές, οι περισσότερο χρησιμοποιούμενοι όμως είναι η προπρανολόλη, η ατενολόλη, η σοταλόλη, η ναδολόλη και η μετοπρολόλη.

Ανταγωνιστές ασβεστίου

Η δεύτερη μεγαλύτερη ομάδα φαρμάκων που χρησιμο­ποιούνται είναι οι ανταγωνιστές ασβεστίου, με κύριο εκπρόσωπο τη βεραπαμίλη. Βελτιώνουν την πλήρωση της καρδιάς μειώνοντας την ακαμψία του μυοκαρδίου και όπως και οι β-αποκλειστές, μειώνουν τα συμπτώματα όπως πόνο στο στήθος, δύσπνοια και αίσθημα παλμών. Όμως η βεραπαμίλη μπορεί να προκαλέσει υπέρμετρη μείωση της καρδιακής συχνότητας και της αρτηριακής πίεσης, γι αυτό πρέπει να χορηγείται με προσοχή.

Αντιαρρυθμικά φάρμακα

Τα φάρμακα αυτά μπορεί να χρησιμοποιηθούν όταν αρρυθμίες όπως π.χ κρίσεις κοιλιακής ταχυκαρδίας ανιχνευθούν και θεωρηθούν σημαντικές για το συγκεκριμένο ασθενή. Από τα φάρμακα αυτά η αμιωδαρόνη είναι το περισσότερο χρησιμοποιούμενο στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά δραστικό φάρμακο που χρησιμοποιείται κυρίως για να μειώσει τον κίνδυνο του αιφνιδίου θανάτου. Είναι όμως φάρμακο που μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες όπως υπερευαισθησία στο ηλιακό φως (που μπορεί να αποφευχθεί με την χρήση αντιηλιακών γαλακτωμάτων) καθώς και να επιδράσει στο θυρεοειδή αδένα, που είναι αναστρέψιμο, απαιτείται όμως τακτική παρακολούθηση.

Άλλα φάρμακα

Υπάρχει ένας αριθμός επιπλοκών από τη νόσο όπως περιγράφηκαν προηγουμένως που είναι σπάνιες, απαιτούν όμως την χρήση κάποιων φαρμάκων όπως:

Αντιπηκτικά

Ασθενείς με παροξυσμική ή χρόνια κολπική μαρμαρυγή θα πρέπει να παίρνουν αντιπηκτικά (που αραιώνουν το αίμα) ώστε να προληφθεί ο σχηματισμός θρόμβων στον κόλπο. Η βαρφαρίνη ή κουμαρινικά παράγωγα είναι τα φάρμακα που συνήθως χρησιμοποιούνται. Απαιτείται τακτική παρακολούθηση με εξέταση αίματος, τουλάχιστον κάθε μήνα.

Διουρητικά

Περιστασιακά οι ασθενείς εμφανίζουν κατακράτηση υγρών και στην περίπτωση αυτή χορηγούνται διουρητικά που αυξάνουν τη διούρηση. Η χορήγηση πρέπει να γίνεται με προσοχή.

Αντιβιοτικά

Αν και η ενδοκαρδίτιδα είναι σπάνια, άτομα που εμφανίζουν στροβιλώδη αιματική ροή στον χώρο εξόδου της αριστερής κοιλίας ή κατά μήκος της μιτροειδούς βαλβίδας θα πρέπει να λαμβάνουν προφύλαξη με αντιβιοτικά πριν από οδοντιατρικές επεμβάσεις και οποιαδήποτε άλλη κατάσταση που συνοδεύεται από αυξημένο κίνδυνο εισόδου μικροβίων στην κυκλοφορία του αίματος.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ όσον αφορά τη φαρμακευτική αγωγή, υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας, και φυσικά θα ανακαλυφθούν καινούργια στο μέλλον. Η ανάγκη χορήγησης ενός φαρμάκου και η επιλογή του θα πρέπει να εξατομικεύονται. Μπορεί να γίνουν αλλαγές στην αγωγή με την πάροδο του χρόνου.

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Η χειρουργική μυεκτομή (αφαίρεση του μυ) είναι επιτυχής στην ανακούφιση από τα συμπτώματα. Γίνεται σε άτομα με σοβαρά συμπτώματα, που ανθίστανται στη φαρμακευτική αγωγή, και στους οποίους η στένωση στον χώρο εξόδου της αριστερής κοιλίας προκαλεί απόφραξη της ροής του αίματος.

Κατά την επέμβαση αυτή ο χειρουργός αφαιρεί ένα τμήμα του παχυσμένου μυ από το μεσοκοιλιακό διάφραγμα, διευρύνοντας έτσι τον χώρο εξόδου και ανακουφίζοντας από την απόφραξη.

Μερικές φορές, μαζί με τη μυεκτομή, η μιτροειδής βαλβίδα αντικαθίσταται από προσθετική βαλβίδα. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, κατά η διάρκεια της απόφραξης της ροής του αίματος από την καρδιά, η μιτροειδής βαλβίδα ακουμπάει στο μεσοκοιλιακό διάφραγμα και γίνεται διαφυγή αίματος από τη βαλβίδα. Αν αυτή η παλινδρόμηση αίματος από τη μιτροειδή βαλβίδα είναι σοβαρή, τότε η βαλβίδα μπορεί να αντικατασταθεί. Οι επεμβάσεις αυτές θεωρούνται μεγάλες επεμβάσεις που συνοδεύονται από κάποιο κίνδυνο, και επομένως γίνονται σε ασθενείς με σοβαρά συμπτώματα που δεν ελέγχονται με τα φάρμακα, και σε συγκεκριμένους τύπους υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας.

Η μη χειρουργική μυεκτομή είναι μια καινούργια τεχνική που έχει επινοηθεί ώστε να μειώσει την υπερτροφία του ανωτέρου τμήματος του μεσοκοιλιακού διαφράγματος χωρίς εγχείρηση ανοικτής καρδιάς. Η τεχνική αυτή συνεπάγεται την έγχυση μικρής ποσότητας αλκοολούχου διαλύματος σε ένα μικρό κλάδο της στεφανιαίας αρτηρίας που αρδεύει το ανώτερο τμήμα του μεσοκοιλιακού διαφράγματος, καταστρέφοντας έτσι αυτό το τμήμα του μυοκαρδίου.

Αυτό εκτελείται κατά τη διάρκεια καθετηριασμού της καρδιάς και μπορεί να γίνει με τοπική αναισθησία. Αν και η τεχνική αυτή βρίσκεται ακόμη υπό εξέλιξη, εμφανίζεται σαν εναλλακτική θεραπεία στην αντιμετώπιση των ασθενών με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια αποφρακτικού τύπου που εμφανίζουν συμπτώματα που δεν ελέγχονται με φάρμακα.

Μεταμόσχευση καρδιάς

Για ένα μικρό αριθμό ασθενών, με σοβαρό επηρεασμό της ικανότητας της καρδιάς να στέλνει αίμα, απαιτείται μεταμόσχευση καρδιάς.

ΑΛΛΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Υπάρχει ένας αριθμός άλλων μορφών θεραπείας που μπορεί κατά περίπτωση να εφαρμοστούν στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια. Αναφέρονται με συντομία:

Ηλεκτρική καρδιομετατροπή

Η κολπική μαρμαρυγή μπορεί να αντιμετωπιστεί με την εφαρμογή ενός μικρού ηλεκτρικού σοκ στο στήθος. Η ενέργεια αυτή γίνεται κάτω από γενική αναισθησία. Μια τέτοια μετατροπή του παθολογικού καρδιακού ρυθμού είναι συχνά πολύτιμη, αφού μπορεί να ανακουφίσει από τα συμπτώματα, ενώ συγχρόνως να αποφευχθεί η ανάγκη για την χρήση αντιπηκτικών.

Βηματοδότης

Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, το φυσιολογικό ηλεκτρικό σήμα μπορεί να αδυνατεί να παραχθεί, ή να κατέβει στις κοιλίες, και στην περίπτωση αυτή γίνεται εμφύτευση βηματοδότη. Αυτό συνεπάγεται την τοποθέτηση ενός μικρού κουτιού (μέγεθος σπιρτόκουτου) που περιέχει μια μπαταρία, κάτω από το δέρμα, στο θωρακικό τοίχωμα, και ενός λεπτού καλωδίου που φθάνει μέσω φλέβας στην καρδιά, ώστε να δώσει απαραίτητο ηλεκτρικό σήμα. Η επέμβαση είναι απλή, γίνεται με τοπική αναισθησία, η συσκευή δεν ενοχλεί τον ασθενή και μετά την τοποθέτηση δε γίνεται αντιληπτή.

Βηματοδότης δύο κοιλοτήτων

Οι βηματοδότες μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για να αναστρέψουν τη φυσιολογική ηλεκτρική διέγερση της καρδιάς, διεγείροντας κατά προτίμηση πρώτα την κορυφή. Αυτό επιτρέπει στην κορυφή να συσπάται πριν από το μεσοκοιλιακό διάφραγμα, μειώνοντας έτσι την απόφραξη κατά μήκος του χώρου εξόδου της καρδιάς και επιτρέποντας στην αριστερή κοιλία να εξωθεί περισσότερο αίμα. Όμως ένας μικρός μόνο αριθμός ασθενών μπορεί να ωφεληθεί από την τεχνική αυτή. Ο τύπος αυτός θεραπείας εφαρμόζεται αποκλειστικά σε ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια αποφρακτικού τύπου.

Εμφυτεύσιμος απινιδωτής

Αποτραπείς αιφνίδιος θάνατος λόγω κοιλιακής ταχυκαρδίας ή μαρμαρυγής ή επανειλημμένα επεισόδια κοιλιακής ταχυκαρδίας, που δεν ελέγχονται με φάρμακα, μπορεί να αντιμετωπιστούν με εμφυτεύσιμο απινιδωτή. Αυτό απαιτεί εμφύτευση ενός κουτιού ελαφρά μεγαλύτερου από εκείνο του βηματοδότη κάτω από το δέρμα του θωρακικού τοιχώματος. Το κουτί συνδέεται με λεπτά καλώδια με την καρδιά για να καταγράψει και να διανείμει το ηλεκτρικό σήμα, όταν η ηλεκτρική δραστηριότητα της καρδιάς είναι τέτοια (κοιλιακή ταχυκαρδία) ώστε να θέτει σε κίνδυνο τη ζωή. Το ηλεκτρικό σήμα που εκπέμπει ο απινιδωτής επαναφέρει το ρυθμό στο φυσιολογικό. Η επιλογή του απινιδωτή γίνεται εξατομικευμένα μετά από σύμφωνη γνώμη ειδικής ομάδας καρδιολόγων.

Πώς η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια επηρεάζει τον τρόπο ζωής;

Άσκηση

Για πολλούς ασθενείς η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια δεν έχει καμιά επίπτωση στον τρόπο ζωής τους. Μερικοί όμως μπορεί να εμφανίζουν συμπτώματα που σχετίζονται με την άσκηση και να μην είναι σε θέση να εκτελέσουν τόση φυσική προσπάθεια όσο άλλα άτομα της ηλικίας τους. Η ιατρική καθοδήγηση είναι απαραίτητη προκειμένου να συμμετέχουν σε δραστηριότητες που απαιτούν αυξημένη σωματική προσπάθεια. Σε μερικά άτομα μπορεί να απαγορευτεί να συμμετέχουν σε αθλητικές δραστηριότητες ή να υποβάλλονται σε έντονη σωματική κόπωση.

Έλεγχος οικογένειας

Η πλειοψηφία των ασθενών με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια έχουν τουλάχιστον ένα πρώτου βαθμού συγγενή που εμφανίζει την πάθηση, όπως γονιό, αδελφό, αδελφή, παιδί. Όταν διαγνωσθεί ότι κάποιο άτομο έχει υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια είναι σκόπιμο να ελεγχθούν όλοι οι συγγενείς πρώτου βαθμού για την πάθηση αυτή. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι ο έλεγχος της οικογένειας είναι απαραίτητος, αφού η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια μπορεί να υπάρχει και χωρίς συμπτώματα.

Ο έλεγχος περιλαμβάνει φυσική εξέταση, ηλεκτροκαρδιο­γράφημα, υπερηχοκαρδιογράφημα και ενίοτε καρδιοαναπνευστική κόπωση ή Holter.

Στους περισσότερους ενήλικες, όταν τα αποτελέσματα αυτών των εξετάσεων δεν δείχνουν κάποια ανωμαλία, η διάγνωση της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας μπορεί να αποκλειστεί. Σε ένα μικρό αριθμό ασθενών, χωρίς κανένα σημείο ενδεικτικό της πάθησης, είναι δυνατό να υπάρχει το παθολογικό γονίδιο.

Στην περίπτωση αυτή, ο φορέας του γονιδίου είναι φυσιολογικό άτομο, μεταφέρει όμως το γονίδιο της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας στους απογόνους του (σπάνιες περιπτώσεις).

Στα παιδιά όμως, απαιτείται τακτική κλινική εκτίμηση μέχρι την ολοκλήρωση της ανάπτυξης του οργανισμού (περίπου μέχρι την ηλικία των 20 ετών), αφού τα συμπτώματα μπορεί να μην εμφανιστούν πριν την ενηλικίωση. Έτσι, τα παιδιά των γονιών που εμφανίζουν την πάθηση συνιστάται να εξετάζονται κάθε 3 χρόνια μέχρι την εφηβεία, και στη συνέχεια κάθε χρόνο μέχρι την ηλικία των 20 χρόνων. Η εξέταση θα πρέπει κάθε φορά να περιλαμβάνει ηλεκτροκαρδιογράφημα και υπερηχοκαρδιογρά­φημα.

Υπάρχουν σπάνιες μορφές που ο έλεγχος της οικογένειας πρέπει να συνεχίζεται ως τη μέση ηλικία (50 χρόνων). Αυτό είναι κάτι που, αν χρειάζεται, θα συστήσει ο καρδιολόγος.

Μπορώ να αποκτήσω παιδί;

Κληρονομικότητα

Προφανώς, η κύρια ανησυχία ενός γονιού με την πάθηση είναι ο κίνδυνος να μεταβιβάσει την πάθηση στα παιδιά του. Δεν είναι δυνατό να προσδιορίσουμε ακριβώς τον κίνδυνο και κάθε περίπτωση θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ξεχωριστά. Για παράδειγμα, σε μια οικογένεια που εμφανίζει επικρατή τύπο μεταβίβασης από τη μια γενιά στην άλλη, η πιθανότητα που έχει ένας γονιός να μεταβιβάσει το παθολογικό γονίδιο στο παιδί του είναι ένα στα δύο (50%). Ακόμα και αν ένα παιδί κληρονομήσει το παθολογικό γονίδιο, ο βαθμός που θα προσβληθεί ποικίλει. Δεν υπάρχει μια μέθοδος που να προβλέπει πόσο σοβαρή θα είναι η πάθηση. Σε γενικές γραμμές συστήνεται τα παιδιά να ελέγχονται τακτικά μέχρι την ενηλικίωση. Αν δεν υπάρχουν σημεία της πάθησης μέχρι την πρώιμη ενήλικη ζωή είναι σπάνιο η πάθηση να εμφανιστεί αργότερα. Παρ�όλα αυτά, λόγω του οικογενειακού ιστορικού, συστήνεται οι νέοι αυτοί άνθρωποι να ελέγχονται ανά 3-5 ετη.

Κύηση και απόκτηση παιδιού

Η εγκυμοσύνη στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια είναι συνήθως καλά ανεκτή και ασφαλής για την πλειοψηφία των γυναικών με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια. Όμως, όπως και σε άλλες καρδιοπάθειες, η εγκυμοσύνη έχει ένα ελαφρά αυξημένο κίνδυνο στις γυναίκες με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια. Αυτό οφείλεται στο ότι η εγκυμοσύνη δημιουργεί αυξημένες απαιτήσεις στην καρδιά. Είναι δυνατό να εμφανιστούν συμπτώματα για πρώτη φορά ή να επιδεινωθούν συμπτώματα που προϋπήρχαν. Επίσης προκύπτει το θέμα της χορήγησης φαρμάκων γύρω από τον χρόνο της σύλληψης ή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Για όλους αυτούς τους λόγους είναι προτιμότερο να προγραμματίζεται η εγκυμοσύνη και να συζητούνται όλα αυτά τα θέματα σε πρώιμη φάση με το γιατρό. Είναι προτιμότερο να αποφεύγεται η επισκληρίδια αναισθησία κατά τον τοκετό, επειδή μπορεί να προκαλέσει υπερβολική πτώση της αρτηριακής πίεσης.

Ποιοι γιατροί πρέπει να παρακολουθούν τους ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια;

Τόσο ο οικογενειακός γιατρός όσο και ο γενικός γιατρός θα πρέπει να συμμετέχουν στην παρακολούθηση των ασθενών. Η διάγνωση της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας συνήθως γίνεται από τον καρδιολόγο, που θα πρέπει επίσης να συμμετέχει στην παρακολούθηση των ασθενών. Γενικά, όλοι οι ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια θα πρέπει να έχουν ετήσια ιατρική παρακολούθηση. Για τους ασθενείς που είναι περισσότερο συμπτωματικοί και χρειάζονται φάρμακα, απαιτείται πιο τακτική ιατρική παρακολούθηση. Μετά την ολοκλήρωση των εξετάσεων, με τις οποίες τίθεται η διάγνωση, η ανάγκη για επιπλέον εξετάσεις θα εξαρτηθεί από το κάθε άτομο και από τις νέες εξελίξεις. Οι γιατροί και τα νοσοκομεία της χώρας είναι χρήσιμο να ενημερώνουν την Μονάδα Κληρονομικών Παθήσεων �Ειδικό Κέντρο Καρδιάς Αθλητών και Νέων για τις περιπτώσεις ασθενών που παρακολουθούν.

Γενικές συμβουλές

Δίαιτα

Η ύπαρξη υπερβολικού σωματικού βάρους θέτει ένα επιπρόσθετο φορτίο στην καρδιά. Θα πρέπει έτσι να ενθαρρύνεται η διατήρηση φυσιολογικού βάρους σε σχέση με το ύψος και την ηλικία. Οποιαδήποτε αιφνίδια μεταβολή του βάρους είναι πιθανό να οφείλεται σε κατακράτηση υγρών και θα πρέπει να γνωστοποιείται στο γιατρό.

Αλκοόλ

Δεν υπάρχει ισχυρή επίδραση του αλκοόλ στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια. Παρ� όλα αυτά συνιστάται μέτρια κατανάλωση λόγω της κατασταλτικής του δράσης στον καρδιακό μυ αλλά και λόγω της περιφερικής αγγειοδιαστολής που μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχές της πίεσης.

Οδήγηση

Η άδεια οδήγησης μπορεί να συνεχιστεί, εκτός αν υπάρχουν συμπτώματα που αποσπούν ή καθιστούν ανίκανο να οδηγήσει τον οδηγό, και αυτό θα πρέπει να γνωστοποιηθεί στους αρμόδιους φορείς.

Εμβολιασμός κατά της γρίπης

Αυτό μπορεί να γίνει με σκοπό να εμποδίσει ένα σοβαρό επεισόδιο γρίπης. Δυστυχώς όμως ο εμβολιασμός αυτός δεν είναι πάντα επιτυχής.

Διακοπές και ταξίδια

Συνιστάται εξέταση από καρδιολόγο πριν από κάποιο ταξίδι. Αν το ταξίδι γίνει στο εξωτερικό καλό θα ήταν να ζητήσετε πληροφορίες από τον ταξιδιωτικό σας πράκτορα σχετικά με την ασφάλεια και τις υπηρεσίες υγείας της χώρας που θα επισκεφθείτε. Αν επισκεφθείτε χώρα της ΕΟΚ το ειδικό έντυπο Ε111 δίνει σχετικές πληροφορίες.

Τι έρευνα γίνεται;

Έρευνα με αντικείμενο την υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια γίνεται σε πολλούς τομείς και σε πολλές χώρες. Όπως τονίστηκε προηγουμένως, η γενετική έρευνα έχει σκοπό να προσδιορίσει τα υπόλοιπα γονίδια που προκαλούν υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια και να εξετάσει το πώς οι ανωμαλίες αυτές οδηγούν στη νόσο. Ειδικότερα, πώς οι ανωμαλίες των γονιδίων προκαλούν αποδιοργάνωση και πάχυνση του καρδιακού μυ; Ποια είναι η επίδραση που έχουν στον τρόπο που κάθε μυϊκό κύτταρο συσπάται;

Η κλινική έρευνα προσπαθεί να καθορίσει τους λόγους για τους οποίους εμφανίζονται συμπτώματα και αιφνίδιος θάνατος και να ανακαλύψει καινούργιες μορφές θεραπείας. Όταν ανακαλυφθεί η μετάλλαξη μιας οικογένειας, (αυτό σήμερα παίρνει χρόνο) στη συνέχεια εύκολα και γρήγορα μπορούν να ελεγχθούν τα υπόλοιπα μέλη. Επίσης, η καταγραφή της νόσου σε όλη τη χώρα μπορεί να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες.

Ο ρόλος της Μονάδας Κληρονομικών Παθήσεων-ΕΚΚΑΝ στην ανάπτυξη και το συντονισμό αυτών των δραστηριοτήτων είναι ιδιαίτερα χρήσιμος. Η συλλογή πληροφοριών από όλη τη χώρα και η οργάνωσή τους, θα γεννήσει νέες, χρήσιμες πληροφορίες και δεδομένα σημαντικά για την καλύτερη αντιμετώπιση των ασθενών

Ο κλινικογενετικός χάρτης της νόσου στην Ελλάδα που καταρτίζει το ΕΚΚΑΝ θα αποτελέσει ένα μεγάλο βοήθημα για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση και πρόληψη της νόσου στο άμεσο μέλλον. Θα αποτελέσει μια πολύτιμη τράπεζα πληροφοριών τόσο στον τομέα της διάγνωσης όσο και στο θέμα της κατάταξης των ασθενών και των οικογενειών τους σε ομάδα κινδύνου για αιφνίδιο θάνατο.

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

ΑΙΣΘΗΜΑ ΠΑΛΜΩΝ: Είναι ένα δυσάρεστο αίσθημα των καρδιακών κτύπων. Το αίσθημα παλμών μπορεί να οφείλεται σε φυσιολογικούς καρδιακούς κτύπους που γίνονται περισσότερο έντονοι λόγω έντασης ή άσκησης, ή να προκαλείται από μια αρρυθμία.

ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΜΙΤΡΟΕΙΔΟΥΣ: Είναι η διαφυγή αίματος προς τα πίσω μέσω της μιτροειδούς βαλβίδας. Αυτό μπορεί να συμβεί στις περιπτώσεις υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας με απόφραξη του χώρου εξόδου της αριστεράς κοιλίας.

ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ: Πρόκειται για φάρμακα (π.χ ηπαρίνη ή βαρφα­ρίνη) που μειώνουν την ικανότητα του αίματος να πήζει. Χορηγούνται όταν υπάρχει κίνδυνος σχηματισμού θρόμβου στην καρδιά, όπως σε κολπική μαρμαρυγή (βλέπε παρακάτω).

ΑΟΡΤΗ: Το κύριο αγγείο της καρδιάς που ξεκινά από την αριστερά κοιλία και μεταφέρει αίμα σε όλο το υπόλοιπο σώμα.

ΑΡΡΥΘΜΙΑ: Είναι ένας ανώμαλος καρδιακός ρυθμός ή μια ανωμαλία των καρδιακών κτύπων. Η καρδιά κτυπάει είτε πολύ γρήγορα (ταχυκαρδία), είτε πολύ αργά (βραδυκαρδία). Η αρρυθμία μπορεί να προκαλεί συμπτώματα, όπως αίσθημα παλμών ή ζάλη.

ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣ: Όταν το φυσιολογικό ηλεκτρικό ερέθισμα αποτυγχάνει να μεταδοθεί στις κοιλίες γίνεται εμφύτευση βηματοδότη. Αυτό συνεπάγεται την εισαγωγή ενός μικρού κουτιού, που περιέχει μια μπαταρία, κάτω από το δέρμα του θωρακικού τοιχώματος, το οποίο συνδέεται με ένα λεπτό καλώδιο που φθάνει στην καρδιά μέσω μια φλέβας, ώστε να δώσει τα απαραίτητα ερεθίσματα.

ΓΟΝΙΔΙΑ ΚΑΙ ΧΡΩΜΟΣΩΜΑΤΑ: Τα γονίδια είναι ο κώδικας ή το προσχέδιο με βάση το οποίο σχηματίζονται οι ιστοί του σώματος. Κάθε άτομο έχει χιλιάδες γονίδια και είναι όλα παρόντα σε κάθε κύτταρο του σώματος. Τα γονίδια βρίσκονται σε ζεύγη, το ένα κληρονομείται από την μητέρα και το άλλο από τον πατέρα. Σε κάθε κύτταρο τα γονίδια βρίσκονται κατά ομάδες σε λεπτούς, με μορφή κλωστής σχηματισμούς που καλούνται χρωμοσώματα. Κάθε άτομο έχει 23 ζεύγη χρωμοσωμάτων.

ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ: Περιστασιακά μερικοί ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν κατακράτηση υγρών και στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να λάβουν διουρητικό, το οποίο αυξάνει την παραγωγή ούρων από το νεφρό.

ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΚΟΠΩΣΕΩΣ: Η ικανότητα για άσκηση μπορεί να εκτιμηθεί είτε με κυλιόμενο τάπητα, είτε με στατικό ποδήλατο. Κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας κοπώσεως ένας γιατρός και ένας τεχνικός παρακολουθεί τα συμπτώματα, το ΗΚΓ, την αρτηριακή πίεση και μερικές φορές την αναπνοή του ασθενούς.

ΕΜΦΥΤΕΥΣΙΜΟΣ ΑΠΙΝΙΔΩΤΗΣ (ICD): Πρόκειται για ένα εξειδικευμένο βηματοδότη που αναγνωρίζει την υπερβολικά αυξημένη καρδιακή συχνότητα και απαντά είτε με βηματοδότηση της καρδιάς είτε δίνοντας ένα μικρό ηλεκτρικό σοκ που αποκαθιστά το φυσιολογικό καρδιακό ρυθμό.Ο εμφυτεύσιμος απινιδωτής μπορεί να λειτουργεί ως βηματοδότης που δίνει τα απαραίτητα ερεθίσματα στην καρδιά όταν η καρδιακή συχνότητα είναι πολύ χαμηλή.

ΕΝΔΟΚΑΡΔΙΤΙΔΑ: Είναι μια λοίμωξη της καρδιάς που μπορεί να συμβεί στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, αλλά πολύ σπάνια. Μικρόβια που βρίσκονται στην κυκλοφορία του αίματος μπορεί να προσκολληθούν στην εσωτερική επιφάνεια της καρδιάς ή τις καρδιακές βαλβίδες, σε περιοχές που έχουν τραχυνθεί από στροβιλώδη ροή αίματος.

ΕΠΙΚΡΑΤΗΣ ΤΥΠΟΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑΣ: Όταν μια πάθηση μετα­βιβάζεται σε μια οικογένεια από τη μια γενιά στην επόμενη χωρίς να παρακάμπτονται γενιές.

ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΑΝΑΤΑΞΗ: Μια αρρυθμία, όπως κολπική μαρμαρυγή, μπορεί να σταματήσει με την εφαρμογή ενός ηλεκτρικού σοκ στο θώρακα. Όταν αυτό κριθεί απαραίτητο, γίνεται κάτω από γενική αναισθησία.

ΗΛΕΚΤΡΟΚΑΡΔΙΟΓΡΑΦΗΜΑ ή ΗΚΓ: Είναι μια πολύ κοινή εξέταση για όλες τις καρδιακές παθήσεις. Σ� αυτή, ηλεκτρόδια που τοποθετούνται στο θώρακα, τους καρπούς και τους αστραγάλους ανιχνεύουν το ηλεκτρικό σήμα από την καρδιά. Στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια το ΗΚΓ συχνά δείχνει ένα αυξημένο ηλεκτρικό σήμα που οφείλεται στο παχύ μυοκάρδιο.

ΗΛΕΚΤΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ή ΗΦΕ: Κατά την εξέταση αυτή, καθετήρες εισάγονται στην καρδιά, όπως και στον καθετηριασμό της καρδιάς (βλέπε παραπάνω). Οι καθετήρες αυτοί μπορούν να καταγράψουν και να διεγείρουν την ηλεκτρική δραστηριότητα της καρδιάς.

ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΣΥΜΦΟΡΗΤΙΚΗ): Είναι η κατάσταση, όπου η εξασθένηση της ικανότητας της καρδιάς να χτυπάει, προκαλεί κατακράτηση υγρών και συμπτώματα δύσπνοιας και εύκολης κόπωσης. Μπορεί να συνυπάρχουν ανωμαλίες του καρδιακού ρυθμού, υγρό στους πνεύμονες ή πνευμονική συμφόρηση.

ΚΑΡΔΙΑΚΟΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ: Μερικές φορές το φυσιολογικό ηλεκτρικό ερέθισμα δεν μεταφέρεται προς τα κάτω, προς τις κοιλίες, με αποτέλεσμα χαμηλή καρδιακή συχνότητα ή καρδιακό αποκλεισμό. Η διαταραχή αυτή μπορεί να διαγνωστεί με το ΗΚΓ. Αν συμβεί, γίνεται εμφύτευση βηματοδότη.

ΚΑΡΔΙΑΚΟΣ ΚΑΘΕΤΗΡΙΑΣΜΟΣ: Πρόκειται για μια ειδική εξέταση που γίνεται σε πολλές καρδιακές παθήσεις, και μερικές φορές στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια. Στον καρδιακό καθετηριασμό ένας λεπτός καθετήρας εισάγεται, μέσω ενός αγγείου (συνήθως της μηριαίας χώρας), στην καρδιά, κάτω από ακτινοσκοπικό έλεγχο. Η δομή και η λειτουργικότητα της καρδιάς μπορεί στη συνέχεια να εκτιμηθεί.

ΚΟΙΛΙΑΚΗ ΤΑΧΥΚΑΡΔΙΑ: Ένας τύπος αρρυθμίας που παίρνει τη μορφή των γρήγορων καρδιακών κτύπων, και προέρχεται από τις κοιλίες.

ΚΟΙΛΙΕΣ: Είναι οι βασικές κοιλότητες της καρδιάς που εξωθούν αίμα, μία στη δεξιά πλευρά και μία στην αριστερή. Η αριστερή κοιλία είναι το τμήμα της καρδιάς που περισσότερο προσβάλλεται στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια.

ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ: Είναι συχνή αρρυθμία. Προέρχεται από τους κόλπους και μπορεί να είναι μόνιμη ή παροδική. Ο καρδιακός ρυθμός είναι ανώμαλος.

ΚΟΛΠΟΙ: Είναι οι κοιλότητες της καρδιάς, μία στη δεξιά και μία στην αριστερή πλευρά. Το αίμα συλλέγεται στους κόλπους, ενώ οι κοιλίες συσπώνται. Το αίμα στη συνέχεια εισέρχεται στις κοιλίες όταν αυτές είναι έτοιμες να γεμίσουν.

ΚΟΡΥΦΗ/ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ ΤΥΠΟΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΚΗΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΑΣ: Το άκρο της αριστερής κοιλίας καλείται κορυφή. Η περιοχή αυτή μπορεί να είναι το τμήμα της καρδιάς που προσβάλλεται και η περίπτωση αυτή καλείται κορυφαίος τύπος υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας

ΜΕΤΑΛΛΑΞΗ: Πρόκειται για μια γενετική ανωμαλία που προκαλεί αλλαγή στο φυσιολογικό κώδικα του DNA.

ΜΕΣΟΚΟΙΛΙΑΚΟ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑ: Είναι το διαχωριστικό τοίχωμα ανάμεσα στη δεξιά και την αριστερή κοιλία. Στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια η πάχυνση του καρδιακού μυ είναι περισσότερο έντονη στο μεσοκοιλιακό διάφραγμα και καλείται ασύμμετρη υπερτροφία του μεσοκοιλιακού διαφράγματος.

ΜΥΕΚΤΟΜΗ: Είναι μια επέμβαση που μπορεί να γίνει στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, ώστε να αφαιρεθεί τμήμα του παχυσμένου μυ και να ανακουφίσει έτσι την απόφραξη του χώρου εξόδου. Όταν είναι επιτυχής, συνήθως σχετίζεται με τη βελτίωση των συμπτωμάτων.

ΜΥΟΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΤΑΞΙΑ: Όταν διαπιστώνεται κάτω από το μικροσκόπιο, ότι η φυσιολογική παράλληλη διάταξη των μυοκαρδιακών κυττάρων απουσιάζει. Η διάταξη των μυοκαρδιακών κυττάρων φαίνεται αποδιοργανωμένη ή άναρχη.

ΜΥΟΚΑΡΔΙΟ: Είναι ο εξειδικευμένος μυς που σχηματίζει τα τοιχώματα της καρδιά. Στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια είναι το τμήμα της καρδιάς που εμφανίζει ανωμαλία.

ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΑ: Είναι οποιαδήποτε πάθηση του καρδιακού μυ.

ΜΥΟΣΙΝΗ: Είναι πρωτεΐνη που βρίσκεται μέσα σε κάθε μυϊκό κύτταρο και συμμετέχει στη φυσιολογική σύσπαση του μυ. Έχει βρεθεί ότι το γονίδιο που παράγει τη μυοσίνη είναι παθολογικό σε μερικές οικογένειες με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια.

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ HOLTER: Είναι μια συνεχής καταγραφή των καρδιακών κτύπων για διάστημα 24 ή 48 ωρών. Αυτοκόλλητα ηλεκτρόδια προσκολλόνται στο στήθος, με καλώδια που οδηγούν σε ένα καταγραφικό με κασέτα, το οποίο φοριέται σε μία ζώνη. Το Holter ανιχνεύει ανωμαλίες των καρδιακών κτύπων, γνωστές ως αρρυθμία.

ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΙΚΗ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΑ: Χαρακτηρίζεται από περιορισμό στη ροή του αίματος μέσα στη μια ή και τις δύο κοιλίες. Το πάχος του καρδιακού μυ και το μέγεθος των καρδιακών κοιλοτήτων είναι συνήθως φυσιολογικά.

ΠΕΡΙΠΑΤΗΤΙΚΟ: Αναφέρεται σε εξετάσεις που γίνονται, ενώ το άτομο βρίσκεται σε πλήρη δραστηριότητα.

ΠΡΟΦΥΛΑΞΗ ΜΕ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΑ: (Πρόληψη) Ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια θα πρέπει να παίρνουν αντιβιοτικά πριν από οδοντιατρικές ή άλλες επεμβάσεις. Αυτό συστήνεται επειδή, κατά τη διάρκεια τέτοιων επεμβάσεων, μικρόβια μπορούν να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος και να προκαλέσουν μόλυνση της καρδιάς (βλέπε ΕΝΔΟΚΑΡΔΙΤΙΔΑ).

ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ: Πρόκειται για μια ακτινογραφία του εσωτερικού της καρδιάς και των αγγείων που μπορεί να ληφθεί κατά τη διάρκεια καρδιακού καθετηριασμού (βλέπε παρακάτω). Ειδικότερα, η εξέταση αυτή εκτιμά τις στεφανιαίες αρτηρίες (τα αγγεία που παρέχουν αίμα στο μυοκάρδιο).

ΣΤΗΘΑΓΧΗ: Πόνος ή δυσφορία στο στήθος που συνήθως εμφανίζεται στην κόπωση και υποχωρεί στην ηρεμία. Η στηθάγχη προκύπτει από ανεπαρκή παροχή οξυγόνου στον καρδιακό μυ.

ΣΥΓΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ: Όταν τα τοιχώματα της αριστερής κοιλίας παχύνονται ομοιόμορφα (καλείται επίσης συμμετρική υπερτροφία)

ΣΥΣΤΟΛΙΚΗ ΠΡΟΣΘΙΑ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΜΙΤΡΟΕΙΔΟΥΣ ΒΑΛΒΙΔΑΣ (SAM): Σε μερικές περιπτώσεις υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας, κατά τη διάρκεια εξώθησης του αίματος από την καρδιά, η μιτροειδής βαλβίδα μετακινείται προς τα εμπρός και ακουμπά στο μεσοκοιλιακό διάφραγμα (όπου φυσιολογικά θα πρέπει να υπάρχει μια σημαντική απόσταση μεταξύ των δύο δομών) με αποτέλεσμα να αποφράσσει τον χώρο εξόδου. Αυτό καλείται SAM.

ΥΠΕΡΗΧΟΚΑΡΔΙΟΓΡΑΦΗΜΑ: (γνωστό ως υπέρηχο). Πρόκειται για μια απεικόνιση της καρδιάς με υπερήχους. Το υπέρηχο μπορεί να δημιουργήσει μια εικόνα της καρδιάς όπως αυτή που φαίνεται στο σχήμα 9-12. Το Doppler υπέρηχο συχνά συνδυάζεται με το απλό υπέρηχο. Το υπερηχοκαρδιογράφημα αποτελεί τη μόνη σημαντική εξέταση για την εκτίμηση της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας.

ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ: Είναι η πάχυνση οποιουδήποτε ιστού του σώματος, ιδιαίτερα ενός μυός. Στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια ο όρος αυτός αναφέρεται σε μια ανώμαλη ή υπερβολική πάχυνση του καρδιακού μυ.

ΦΥΣΗΜΑ: Προκαλείται από στροβιλώδη ροή αίματος στο εσωτερικό της καρδιάς. Στην περίπτωση της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας μπορεί να οφείλεται σε αυξημένη ένταση συστολής και/ή στένωση του χώρου εξόδου της κοιλίας. Με ανάλογο τρόπο, η αυξημένη πίεση σε ένα σωλήνα και/ή στένωση του στομίου εξόδου θα προκαλέσει στροβιλώδη ροή.

ΧΡΩΜΟΣΩΜΑ βλ. ΓΟΝΙΔΙΟ

ΧΩΡΟΣ ΕΞΟΔΟΥ: Είναι το βραχύ κανάλι στην καρδιά μέσα από το οποίο το αίμα περνάει από τις κοιλίες στην αορτή.

DOPPLER ΥΠΕΡΗΧΟΙ: Είναι μια εξέταση που συνήθως συνδυάζεται με το υπερηχογράφημα (βλέπε παραπάνω). Το Doppler μπορεί να δημιουργήσει μια χρωστική απεικόνιση της ροής του αίματος στο εσωτερικό της καρδιάς και να αποκαλύψει περιοχές στροβιλώδους ροής. Ο τρόπος πλήρωσης και η συσπαστικότητα της καρδιάς στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια μπορεί επίσης να εκτιμηθεί.

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΚΗΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΑΣ

Όλοι οι ασθενείς με τη διάγνωση της υπερτροφικής μυοκαρδιο­πάθειας θα πρέπει να ρωτούν το γενικό γιατρό ή τον καρδιολόγο τους σχετικά με της επιπλοκές της πάθησης, τους σκοπούς, τις μεθόδους και τα οφέλη από τη θεραπεία, τα μειονεκτήματα και τους κινδύνους της προτεινόμενης θεραπείας ή των προτεινόμενων επεμβάσεων.

Αν και η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια δεν θεραπεύεται απόλυτα, μπορεί να γίνει, αν δοθεί προσοχή στον κατάλληλο τρόπο ζωής, χορηγηθούν τα κατάλληλα φάρμακα και περιστα­σιακά αν εφαρμοστεί χειρουργική θεραπεία. Συνεχιζόμενη έρευνα δίνει συνεχώς νέες δυνατότητες. Είναι σημαντικό οι συγγενείς των ασθενών με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια να εξετάζονται από ειδικούς καρδιολόγους, ώστε να διαπιστωθεί αν εμφανίζουν την πάθηση ή όχι.

Καταστάσεις που πρέπει να αποφεύγονται:

Έντονη άσκηση: ζήτα πάντα τη συμβουλή του γιατρού σου για το βαθμό που μπορεί να ασκηθείς.

Οξεία σοβαρή απώλεια αίματος ή υγρών του σώματος: αιμορραγία, διάρροια, έμετοι

Παρατεταμένη ορθοστασία σε ζεστό περιβάλλον, που μπορεί να προδιαθέσει σε λιποθυμία, που μπορεί να είναι επικίνδυνη.

Πολύ ζεστά μπάνια/ντους.

Κατά τη διάρκεια αναισθησίας: συμπεριλαμβανομένης της επισκληρίδιας, θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή, ώστε να αποφευχθεί μια ξαφνική πτώση της αρτηριακής πίεσης.

ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

α) Ξαφνική απώλεια συνειδήσεως

β) Επεισόδια καρδιακών παλμών

γ) Εμφάνιση πόνου στο θώρακα

δ) Ανεξήγητη δύσπνοια

Αν ο ασθενής εμφανίσει κάποια από αυτά τα συμπτώματα πρέπει να δει τον γιατρό το συντομότερο δυνατό.

http://www.ekkan.med.uoa.gr/ypertrofiki.html

Αρχείο Αναρτήσεων