Καρδιολογικό Βήμα

Πρόληψη και θεραπεία καρδιοπαθειών

Πνευμονική Υπέρταση: Μια σπάνια αλλά σοβαρή πάθηση

Η Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση είναι μία σπάνια, αλλά απειλητική για τη ζωή νόσος, κατά την οποία αυξάνεται η πίεση του αίματος στις πνευμονικές αρτηρίες. Οι πνευμονικές αρτηρίες είναι τα αγγεία που μεταφέρουν αίμα από την καρδιά προς τους πνεύμονες, με σκοπό την πρόσληψη οξυγόνου.
Καθώς οι πιέσεις στα πνευμονικά αγγεία αυξάνονται, η δεξιά πλευρά της καρδιάς, η οποία αντλεί αίμα προς τους πνεύμονες, καταπονείται όλο και περισσότερο. Το γεγονός αυτό οδηγεί σταδιακά σε μείωση της απόδοσής της και τελικά σε καρδιακή ανεπάρκεια.
Η πνευμονική αρτηριακή υπέρταση μπορεί είτε να εμφανιστεί χωρίς να υπάρχει κάποιο γνωστό αίτιο που να την προκαλεί είτε να συσχετίζεται με άλλες καταστάσεις, όπως νοσήματα του συνδετικού ιστού, συγγενείς καρδιοπάθειες, πυλαία υπέρταση ή λήψη κάποιων φαρμάκων, π.χ. ανορεξιογόνων.
Επιδημιολογία
Η πνευμονική αρτηριακή υπέρταση είναι μία σπάνια νόσος, η οποία μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Η συχνότητά της υπολογίζεται στα 15-50 περιστατικά/εκατομμύριο πληθυσμού.
Παγκοσμίως, περίπου 200.000 άτομα πάσχουν από πνευμονική αρτηριακή υπέρταση, ενώ η συχνότητα εμφάνισής της είναι διπλάσια στις γυναίκες σε σχέση με τους άντρες. Η νόσος είναι πιο συχνή σε ορισμένες ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως είναι οι ασθενείς με σκληροδερμία ή με συγγενείς καρδιοπάθειες. Στην Ελλάδα, οι πάσχοντες από πνευμονική αρτηριακή υπέρταση υπολογίζονται στους 350-550.
Διάγνωση
Οι ασθενείς με πνευμονική υπέρταση ενδέχεται να μην εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα, ιδίως στα πρώιμα στάδια. Καθώς όμως οι αγγειακές βλάβες εξελίσσονται, τα συμπτώματα γίνονται όλο και πιο εμφανή. Τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα της νόσου είναι η δύσπνοια και η εύκολη κόπωση. Η δύσπνοια αρχικά εμφανίζεται σε προσπάθεια, αλλά προοδευτικά και σε συνθήκες ανάπαυσης. Πόνος στο στήθος που μοιάζει με στηθάγχη ή εμφάνιση συγκοπτικού επεισοδίου παρατηρούνται στο 40% των ασθενών. Ωστόσο, τα συμπτώματα αυτά δεν είναι τυπικά για τη νόσο, καθώς θα μπορούσαν να οφείλονται και σε άλλες παθήσεις. Έτσι, στην αρχή είναι δυνατό η διάγνωση της πνευμονικής υπέρτασης να διαφύγει. Συχνά μάλιστα, μεσολαβεί μεγάλο χρονικό διάστημα μεταξύ της πρώτης επίσκεψης των ασθενών στο γιατρό τους και της οριστικής διάγνωσης.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ταξινομεί τους πάσχοντες από τη νόσο σε τέσσερα λειτουργικά στάδια, ανάλογα με την βαρύτητα των συμπτωμάτων. Οι ασθενείς πρώτου σταδίου δεν αισθάνονται συμπτώματα στη συνηθισμένη φυσική δραστηριότητα, ενώ οι ασθενείς τετάρτου σταδίου έχουν περιοριστικά συμπτώματα ακόμη και σε ανάπαυση. Σε προχωρημένα στάδια, οι ασθενείς δυσκολεύονται να συμμετάσχουν ακόμα και σε απλές καθημερινές δραστηριότητες.
Από τη στιγμή που θα τεθεί η υποψία πνευμονικής υπέρτασης, θα πρέπει να ακολουθηθεί διαγνωστική διερεύνηση, η οποία ξεκινά με τρεις βασικές εξετάσεις: ηλεκτροκαρδιογράφημα, ακτινογραφία θώρακος και υπερηχογράφημα καρδιάς. Το τελευταίο αποτελεί εξαιρετικά χρήσιμο διαγνωστικό εργαλείο, καθώς μπορεί να ανιχνεύσει την αύξηση της πνευμονικής πίεσης. Εφόσον διαπιστωθεί αυξημένη πνευμονική πίεση με το υπερηχογράφημα καρδιάς, ο καρδιακός καθετηριασμός είναι απαραίτητος για την επιβεβαίωση των ευρημάτων.
Μετά την τυχόν διάγνωση πνευμονικής υπέρτασης, οι ασθενείς υποβάλλονται σε σειρά εργαστηριακών εξετάσεων, με σκοπό να διαπιστωθεί εάν η νόσος οφείλεται σε τυχόν υποκείμενο αίτιο, όπως σε νόσο του κολλαγόνου, θυρεοειδοπάθεια ή ηπατική ανεπάρκεια.
Η ανίχνευση της πνευμονικής υπέρτασης σε αρχικό στάδιο είναι κρίσιμης σημασίας, καθώς οι ασθενείς που διαγιγνώσκονται και αντιμετωπίζονται έγκαιρα, έχουν καλύτερη πρόγνωση.
Θεραπευτική Αντιμετώπιση
Την τελευταία δεκαετία έχουν αναπτυχθεί θεραπείες ειδικές για τη νόσο, οι οποίες έχουν συμβάλλει σημαντικά στην βελτίωση της πρόγνωσης των ασθενών. Όλες οι προσπάθειες εστιάζονται στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών και την αύξηση της επιβίωσής τους. Η εισαγωγή της ενδοφλέβιας προστακυκλίνης από την GSK στη δεκαετία του ’90 απετέλεσε ορόσημο, βελτιώνοντας σημαντικά την πορεία αντιμετώπισης της νόσου. Έκτοτε, υπήρξε θεαματική προσθήκη φαρμακευτικών ουσιών στο οπλοστάσιο κατά της νόσου. Σήμερα υπάρχουν τρεις κατηγορίες εξειδικευμένων φαρμάκων: οι ανταγωνιστές ενδοθηλίνης, οι αναστολείς φωσφοδιεστεράσης 5 και τα ανάλογα προστακυκλίνης.

Aρτηριακή υπέρταση: αντιμετώπιση, θεραπεία

Με βάση τα όρια της αρτηριακής πίεσης, υπέρταση στους ενήλικες είναι η σταθερή αύξηση της αρτηριακής πίεσης (αυξηµένη σε επανειληµµένες µετρήσεις) πάνω από 140 mmHg ή και της συστολικής πάνω από 90 mmHg

Παρά την µη ύπαρξη σαφών οδηγιών, σύµφωνα µε τα σηµερινά δεδοµένα η αρτηριακή πίεση θα πρέπει να διατηρείται, αν αυτό είναι δυνατό, κάτω από 130/85 mmHg

Ο διαχωρισµός σε υπερτασικούς και µη είναι σχετικά αυθαίρετος (βασίζεται σε επιδηµιολογικά στοιχεία και ευρήµατα από µεγάλες µελέτες) και χρησιµοποιείται για να βοηθήσει το γιατρό να πάρει αποφάσεις βασισµένες σε τεκµηριωµένες γνώσεις

Ο χαρακτηρισµός των ατόµων ως νορµοτασικά ή υπερτασικά στηρίζεται συχνά αλλά λαθεµένα, ακόµη και σε µία µεµονωµένη µέτρηση της αρτηριακής πίεσης σε οποιαδήποτε στιγµή της ηµέρας. Σηµειωτέον ότι σε ευαίσθητους ασθενείς η µέση αρτηριακή πίεση µπορεί παροδικά να αυξηθεί περισσότερο από 50 mmHg λόγω του stress της ιατρικής εξέτασης, φαινόµενο γνωστό σαν “υπέρταση της λευκής µπλούζας”

Ο ύπνος συνοδεύεται κατά κανόνα από µείωση της αρτηριακής πίεσης κατά 10-20% (τόσο σε φυσιολογικά, όσο και σε υπερτασικά άτοµα)

Η διακύµανση της αρτηριακής πίεσης µέσα στο 24ωρο καθορίζεται κυρίως από τη σωµατική και σε µικρότερο βαθµό την πνευµατική δραστηριότητα και όχι από κάποιο ενδογενή ηµερήσιο ρυθµό

ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ

Η υπέρταση είναι η συχνότερη χρόνια νόσος στις αναπτυγµένες χώρες και µε βάση τα κριτήρια διάγνωσης το 20-30% του πληθυσµού των ανεπτυγµένων χωρών πάσχει από αυτή

Η συχνότητα της συστολικής πίεσης πάνω από 200 mmHg στις γυναίκες άνω των 60 ετών είναι διπλάσια έναντι των ανδρών Η κακοήθης υπέρταση σήµερα είναι πολύ σπάνια, ωστόσο οι άνθρωποι που την έχουν, αν δεν παίρνουν φάρµακα για να την θεραπεύουν, ζουν λιγότερο από δύο χρόνια

Περίπου το 50% των υπερτασικών έχουν ιστορικό υπέρτασης στην οικογένειά τους ή ιστορικό αιφνίδιου θανάτου σε άτοµα συγγένειας πρώτου βαθµού

ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

Η πιο αξιόπιστη συσκευή µέτρησης της αρτηριακής πίεσης είναι το συµβατικό υδραργυρικό πιεσόµετρο. Επειδή όµως ο υδράργυρος είναι τοξικός, σήµερα είναι προτιµότερο να µετράµε την πίεση µε ηλεκτρονικά πιεσόµετρα, που είναι και αυτά πολύ αξιόπιστα

Είναι χαρακτηριστικό ότι η παρουσία του ιατρού προκαλεί αύξηση της αρτηριακής πίεσης περισσότερο από όσο η παρουσία της νοσηλεύτριας, η οποία βρίσκει κατά κανόνα χαµηλότερες τιµές αρτηριακής πίεσης

Οι µετρήσεις στο ιατρείο γίνονται συνήθως το πρωί λίγες ώρες µετά την λήψη του φαρµάκου, οπότε υπερεκτιµάται η αποτελεσµατικότητα της αγωγής σε 24ωρη βάση

Οι µετρήσεις της αρτηριακής πίεσης στο σπίτι για να προσφέρουν αξιόπιστες πληροφορίες πρέπει να γίνονται αφού προηγηθεί η κατάλληλη εκπαίδευση των αρρώστων

Η µεγάλη πλειονότητα των ασθενών που συνωστίζονται στα ιατρεία επειγόντων περιστατικών για “υπερτασική κρίση” παρουσιάζει περιστασιακή αύξηση της αρτηριακής πίεσης (αιχµή υπέρτασης), που τις περισσότερες φορές οφείλεται σε ανεπαρκή αντιυπερτασική αγωγή. Στις περιπτώσεις αυτές δεν χρειάζεται παρέµβαση, αλλά αντίθετα η επείγουσα αντιµετώπιση αυτών µε φάρµακα (υπογλώσσια δισκία νιφεδιπίνης) µπορεί να είναι επιζήµια, αφού περικλείει κινδύνους ισχαιµικών επεισοδίων από την καρδιά και τα εγκεφαλικά αγγεία

Η υπέρταση της λευκής µπλούζας αφορά σε ποσοστό 5-20% (έως 30%) των ασθενών που επισκέπτονται τα ιατρεία

Υπέρταση της λευκής µπλούζας είναι αυτή που διαπιστώνεται στο ιατρείο, ενώ σε 24ωρη καταγραφή οι τιµές της αρτηριακής πίεσης είναι φυσιολογικές

Η υπέρταση της λευκής µπλούζας δεν αφορά µόνο µη υπερτασικά άτοµα, αλλά και αρρώστους µε υπέρταση υπό θεραπεία

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ

Η παχυσαρκία ανδρικού τύπου (συσσώρευση λίπους στην κοιλιά) έχει ιδιαίτερη σηµασία, διότι αυτός ο τύπος σχετίζεται µε υπέρταση

Η υπέρταση στα παιδιά είναι κατά κανόνα δευτεροπαθής

Γιατί πρέπει να είναι ρυθµισµένη η πίεση;

Η υπέρταση πρέπει να αντιµετωπίζεται σαν παράγοντας κινδύνου και όχι ως νόσος που προκαλεί επιπλοκές. Άρα η µείωση της αρτηριακής πίεσης δεν είναι αυτοσκοπός αλλά µέσο για την µείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου

Ο απώτερος σκοπός ρύθµισης της αρτηριακής πίεσης είναι η πρόληψη από τις καρδιαγγειακές επιπλοκές

Η σχέση της αρτηριακής πίεσης και της καρδιαγγειακής νοσηρότητας και θνησιµότητας ισχύει τόσο για την συστολική όσο και για την διαστολική πίεση

Σε µία µεγάλη µελέτη υποστηρίχθηκε ότι άπαξ και εµφανισθεί βλάβη σε όργανα - στόχου,

σε υπερτασικούς ασθενείς, η νοσηρότητα και η θνησιµότητα αυξάνονται εκθετικά

Κατά τη διάρκεια της θεραπείας της υπέρτασης, ο κύριος παράγοντας που καθορίζει την βλάβη στα όργανα - στόχου είναι τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης που πετυχαίνουµε καθ’ όλη τη διάρκεια του 24ώρου

Η µέση τιµή της αρτηριακής πίεσης σε µεγάλες χρονικές περιόδους καθορίζει την έκταση της βλάβης των οργάνων στόχων Όσο υψηλότερη είναι η αρτηριακή πίεση τόσο µεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος για καρδιαγγειακά επεισόδια

Η συχνότητα εµφάνισης στεφανιαίας νόσου είναι σχεδόν διπλάσια στους υπερτασικούς ασθενείς σε σύγκριση µε τον υπόλοιπο πληθυσµό

Ο κίνδυνος των καρδιαγγειακών επιπλοκών της υπέρτασης αυξάνεται αναλογικά µε τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης Είναι σαφές από µελέτες ότι σε επίπεδο πληθυσµού, ακόµη και σε άτοµα µε ήπια υπέρταση, η ελάττωση της πίεσης µε φαρµακευτική θεραπεία επιτυγχάνει αξιόλογη µείωση της καρδιαγγειακής νοσηρότητας και θνησιµότητας

Αριθµητικά η στεφανιαία νόσος είναι η σοβαρότερη επιπλοκή της υπέρτασης, όπου όµως και η επιτυχία της αντιυπερτασικής αγωγής είναι µικρή

Οι υπερτασικοί ασθενείς αναπτύσσουν ειδικά αθηρωµάτωση των µεγάλων αγγείων

Η συµφορητική καρδιακή ανεπάρκεια είναι 7 φορές πιο συχνή σε υπερτασικούς άνδρες και 4 φορές πιο συχνή σε υπερτασικές γυναίκες σε σύγκριση µε ίδια άτοµα χωρίς υπέρταση

Ο συνολικός κίνδυνος ανάπτυξης χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας σε υπερτασικούς ασθενείς είναι 5 φορές µεγαλύτερος σε σύγκριση µε νορµοτασικούς ασθενείς µε νεφρική βλάβη

Η αρτηριακή υπέρταση ευθύνεται για το 15-20% των περιπτώσεων νεφρικής ανεπάρκειας τελικού σταδίου στις ΗΠΑ

Τα ανευρύσµατα των µεγάλων αγγείων και ειδικά της κοιλιακής αορτής είναι συνηθέστερα στους υπερτασικούς ασθενείς οι οποίοι έχουν αυξηµένο κίνδυνο ανάπτυξης διαχωρισµού της αορτής

Η µεγαλύτερη συχνότητα των θροµβωτικών και αιµορραγικών επεισοδίων παρατηρείται κατά τις πρωινές ώρες

Σε επίπεδο πληθυσµού το 70% των θανάτων που αποδίδονται στην υπέρταση συµβαίνει σε άτοµα µε ήπια υπέρταση.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ

Για κάθε ένα υπερτασικό που λαµβάνει αποτελεσµατική θεραπεία αντιστοιχεί ένας που έχει διαγνωσθεί ότι έχει υπέρταση αλλά δεν λαµβάνει αποτελεσµατική θεραπεία και δύο αδιάγνωστοι µε υπέρταση

Σε άτοµα µε αρτηριακή πίεση >210/115 mmHg ή µε προσβολή των οργάνων - στόχου η διάγνωση της αρτηριακής υπέρτασης είναι προφανής και µπορεί να χρειαστεί άµεση έναρξη φαρµακευτικής αγωγής

“Το σχετικό όφελος από την αντιµετώπιση της υπέρτασης είναι τουλάχιστον το ίδιο στους ηλικιωµένους, όπως και στους νέους υπερτασικούς”

1. Μη φαρµακευτική ρύθµιση της πίεσης

Η µείωση του σωµατικού βάρους είναι το αποτελεσµατικότερο µη φαρµακευτικό µέσο ελάττωσης της αρτηριακής πίεσης

Έστω και µικρή κατά 5 κιλά µείωση του σωµατικού βάρους οδηγεί σε ελάττωση της αρτηριακής πίεσης σε µεγάλο ποσοστό παχύσαρκων ασθενών

Κατά κανόνα οι ηλικιωµένοι υπερτασικοί απαντούν καλύτερα στη µείωση του νατρίου (αλατιού) απ΄ ότι οι νεαρότεροι

Η τακτική αεροβική άσκηση (γρήγορο βάδισµα επί τουλάχιστον µισή ώρα τρεις φορές την εβδοµάδα) µπορεί να είναι αποτελεσµατική στην πρόληψη και θεραπεία της υπέρτασης

Η υπέρταση που οφείλεται στο οινόπνευµα υποχωρεί µετά από µερικές ηµέρες διακοπής του

2. Φαρµακευτική ρύθµιση της πίεσης

Η επιλογή του κατάλληλου αντιυπερτασικού φαρµάκου θα εξαρτηθεί από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ασθενούς και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του φαρµάκου

Σήµερα στόχος δεν είναι η απλή µείωση της αρτηριακής πίεσης που θεωρείται δεδοµένη µε κάθε θεραπεία, αλλά η ποιότητα ζωής του ασθενούς και η προστασία των οργάνων - στόχου

Οποιοδήποτε αντιυπερτασικό φάρµακο ρυθµίζει την πίεση σε ποσοστό 50-55% των περιπτώσεων και δεν υπάρχουν διαφορές ως

προς την αντιυπερτασική ισχύ ανάµεσα στις διάφορες κατηγορίες φαρµάκων

Η προσθήκη δεύτερου αντιυπερτασικού φαρµάκου µε στόχο την εξουδετέρωση ανεπιθύµητων ενεργειών που οφείλονται σε άλλο φάρµακο σπάνια αποτελεί αιτία συνδυασµού

∆εν είναι εξ ίσου αποτελεσµατικά όλα τα αντιυπερτασικά φάρµακα που εγκρίθηκαν να δίδονται µία φορά την ηµέρα

Σήµερα αποδείχθηκε για τα διουρητικά ότι πρέπει να χρησιµοποιούνται σε µικρότερες δόσεις, αφού η αύξηση της δόσης δεν προσφέρει καλύτερα αποτελέσµατα ενώ παράλληλα αυξάνει ο κίνδυνος των παρενεργειών

Ανθεκτική θεωρείται η υπέρταση που δεν ρυθµίζεται ικανοποιητικά µε τριπλό σχήµα (σε µέτριες τουλάχιστον δόσεις), στο οποίο περιλαµβάνεται υποχρεωτικά και διουρητικό

Πρόσφατες µελέτες έδειξαν ότι άπαξ και έχουµε πετύχει πολύ καλή ρύθµιση της αρτηριακής πίεσης, η φαρµακευτική θεραπεία µπορεί να διακοπεί (µόνο σε περιπτώσεις µέτριας υπέρτασης), διότι διαπιστώθηκε σε περίπου 30% των περιπτώσεων η διακοπή της θεραπείας να είναι µόνιµη µε ρυθµισµένη την αρτηριακή πίεση, ωστόσο χρειάζεται παρακολούθηση του αρρώστου.

Αρχείο Αναρτήσεων